II SA 1596/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Jan Bała, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...], 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, co następuje: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2003r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. B. z dnia 16 grudnia 2002r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Tego rodzaju świadczenie przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, której renta ma być przyznana, posiada odpowiednio długi w stosunku do wieku łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. W ocenianym 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (przed [...] grudnia 2001r.) został ustalony okres ubezpieczenia wynoszący 2 lata, 8 miesięcy i 22 dni, który jest zbyt krótki, by mógł uzasadniać pozytywne załatwienie wniosku. Przerwa w zatrudnieniu trwała 7 lat, tj. od listopada 1994r. do grudnia 2001r. - do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek, a trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lutego 2003r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, B. B. podał, że przepracował ogółem 27 lat, a jego obecny stan zdrowia nie pozwala podjąć mu zatrudnienia z uwagi na [...] . Koszty utrzymania i leczenia pokrywa z renty żony wynoszącej 477 zł. Stąd też powyższa decyzja jest dla niego niesatysfakcjonująca i w konsekwencji krzywdząca. Decyzją z dnia [...] marca 2003r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2003r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazał ponadto, że B. B. w okresie od listopada 1994r. do grudnia 2001r. - do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, był zdolny do podjęcia zatrudnienia, a fakt jedynie czasowego zarejestrowania jako bezrobotny nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Okres pozostawania bez pracy, potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie może być uwzględniony, ponieważ w rozumieniu ustawy emerytalnej nie jest ani okresem składkowym, ani nieskładkowym. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. B. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2003r. nr [...], powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ w uzasadnieniu pierwszej decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, której renta ma być przyznana, posiada odpowiednio długi w stosunku do wieku łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. B. B. w chwili wydawania decyzji miał 53 lata i 27-letni okres ubezpieczeniowy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pominął przede wszystkim fakt adekwatności wieku do okresu ubezpieczeniowego. Skarżący, legitymując się 27-letnim stażem, "wypracował" niejako prawo do ekwiwalentu ze strony instytucji ubezpieczeniowej. Prezes ZUS ponadto w swych ustaleniach błędnie przyjął, iż skarżący w latach 1994-1999 nie był zarejestrowany jako bezrobotny. Z załączonej dokumentacji, a w szczególności z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w J. z dnia 31 stycznia 2002r. wynika, że B. B. w okresie od dnia 28 września 1993r. do dnia 30 października 1996r. był zarejestrowany w tamtejszym Urzędzie jako bezrobotny. Prezes ZUS nie wyjaśnił również, jaki status posiadał skarżący od daty wynikającej z powyższego zaświadczenia, czyli od 30 października 1996r. do chwili stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy, tj. do dnia [...] grudnia 2001r.. Ogólne stwierdzenie użyte przez organ w uzasadnieniu decyzji: "...fakt jedynie czasowego zarejestrowania jako bezrobotny nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy.", nie jest rzetelnym podsumowaniem dowodów zgromadzonych w sprawie. Wątpliwości wokół stanu faktycznego nie zostały wyjaśnione również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, mimo składanych przez skarżącego wyraźnych wniosków dowodowych w tym zakresie. Niezależnie od powyższego, fakt pozostawania bez pracy przez B. B. w przywołanych wyżej okresach może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, a tym samym, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił wymagań warunkujących uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. W sprawie niesporne jest, że skarżący od [...] grudnia 2001r. jest całkowicie niezdolny do pracy. Pozostaje na utrzymaniu żony pobierającej rentę wysokości 477 zł miesięcznie, a zatem trudno przyjąć również, że posiada niezbędne środki utrzymania. Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego będącego podstawą decyzji poprzez niewystarczające zgromadzenie i rozpatrzenie dowodów. W kontekście powyższych faktów należy uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS zostały wydane z mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W świetle art. 7 Kpa. organy administracji publicznej podejmują m.in. wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Na podstawie zaś art. 77 § 1 Kpa. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W oparciu o art. 80 Kpa. organ administracji publicznej na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona, a na zasadzie art. 107 § 3 Kpa. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o art. 152 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.