II SA 1840/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie NSA (del.) Małgorzata Jaśkowska, A. WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Krzysztof Dytczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] marca 2003 r. Nr [...], II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. I. S., działając w imieniu i na rzecz małoletniej córki M. S., w dniu 22 stycznia 2003 r. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie w drodze wyjątku renty rodzinnej po zmarłym ojcu dziecka S. S., powołując się na brak środków utrzymania i fakt pozostawania bezrobotną bez prawa do zasiłku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2003 r. odmówił przyznania świadczenia, stwierdzając w uzasadnieniu, że nie została spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) będącym podstawą rozstrzygnięcia w postaci szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu uzyskanie renty w trybie ustawowym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 25 marca 2003 r. skierowanym do Prezesa Zakładu I. S. wskazała, że jest matką samotnie wychowującą dziecko, jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie posiada środków utrzymania a po zgonie ojca dziecka utraciła prawo do alimentów. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję a w uzasadnieniu podniósł, że przesłanki z art. 83 ww. ustawy muszą być spełnione łącznie. W przedmiotowej sprawie nie stwierdził istnienia szczególnych okoliczności, wskutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień ustawowych do renty, bowiem z akt rentowych wynika, że udokumentowany okres składkowy wynosi 11 lat 10 miesięcy i 18 dni i jest nieadekwatny do wieku zmarłego wynoszącego 37 lat. Ponadto w latach 1995-1989 wystąpiła 4-letnia przerwa w zatrudnieniu, a ostatnio udokumentowany okres składkowy miał miejsce ponad 3 lata przed zgonem. Wskazał również, iż trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. W skardze z dnia 12 maja 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego I. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem i o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu ponownie wskazała na brak środków utrzymania oraz podniosła, że renta rodzinna powinna służyć zaspokojeniu elementarnych potrzeb życiowych i edukacyjnych dziecka, bo taki cel został jej postawiony przez Państwo. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie przywołując w całości argumenty stanowiące uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Zgodnie zaś z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę m.in. działalności administracji publicznej a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Wyjątkowość świadczeń, o których mowa w art. 83 § 1 ww. ustawy polega w szczególności na tym, iż są one finansowane z budżetu państwa a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie mają charakteru roszczeniowego a decyzje w zakresie ich przyznawania oparte są na uznaniu administracyjnym. Możliwość decydowania przez Prezesa ZUS według uznania nie oznacza jednak pozostawienia mu całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Mianowicie, zgodnie z art. 124 wspomnianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Spoczywa zatem na nim w szczególności obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa) poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Winien należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wszystkim tym regułom procesowym i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co znalazło odbicie w uzasadnieniu obu decyzji. Wskazał mianowicie, że zmarły miał udokumentowany okres składkowy na przestrzeni 37 lat życia nieadekwatny do wieku, bo wynoszący 11 lat 10 miesięcy i 18 dni w sytuacji, gdy przepis art. 83 nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Stwierdził ponadto, że w pracy zawodowej zmarłego w latach 1995-1999 wystąpiła prawie 4-letnia przerwa a od ostatniego udokumentowanego okresu ubezpieczenia do daty zgonu minęły ponad 3 lata oraz wobec zmarłego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy z powodu choroby. Prezes ZUS nie podjął jednak nawet próby wyjaśnienia przyczyn przerw w aktywności zawodowej ojca dziecka. Nie dociekał, czy wynikały one z bezrobocia czy też ze stanu zdrowia zmarłego. Akta rentowe nie zawierają żadnej informacji o przyczynie zgonu, nie podjęto próby ustalenia czy był wynikiem zdarzenia nagłego czy może został spowodowany postępującym i przewlekłym schorzeniem. W konsekwencji Prezes Zakładu nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie zachodzą szczególne okoliczności, wskutek których zmarły nie uzyskał uprawnień do świadczenia ustawowego. W sytuacji, gdy pozostałe wymogi określone w art. 83 § 1 ustawy emerytalno-rentowej zostały spełnione, skarga zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą. O zakresie, w jakim zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.