II SA 3033/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia NSA (del.) Małgorzata Poczwarek, Asesor WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Mirosław Gdesz, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2004 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku Pani I. K. z tytułu opieki nad chorym dzieckiem wymagających stałej opieki. Organ uzasadniając wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku przewidzianego w przepisie art. 83 powołanej ustawy wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. W sprawie tej nie zachodzą szczególne okoliczności, które są przyczyną nienabycia uprawnień do emerytury na podstawie powołanej ustawy. Nie można bowiem do tych okoliczności zaliczyć braku wymaganego na dzień 31 grudnia 1998 r. 20 - letniego okresu zatrudnienia, o którym mowa w rozporządzeniu z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.). Przepisy tego rozporządzenia adresowane są wyłącznie do osób pozostających w stosunku pracy w myśl kodeksu pracy (pracowników). Ostatnim ubezpieczeniem wnioskodawczyni przed 1 stycznia 1999 r. było ubezpieczenie z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy agencyjnej. Zdaniem organu, nie można tego faktu uznać za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Ponadto stwierdzono, że wnioskodawczyni nie spełnia także przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, ponieważ nie ma ukończonych 60 lat, ani też nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. I. K. z dnia 31 lipca 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W skardze wskazała na naruszenie prawa materialnego tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach oraz przepisów proceduralnych - art. 7 , 10 § 1,77, 107 § 3 k.p.a. Skarżąca podała, że spełnia warunki do otrzymania wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem, gdyż posiada wymagany okres zatrudnienia objęty ubezpieczeniem społecznym, opiekuje się dzieckiem specjalnej troski i ze względu na wykonywaną opiekę nie może podjąć zatrudnienia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdził, że nie ma możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie, która nie jest całkowicie niezdolna do pracy i nie osiągnęła wieku emerytalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie były tylko decyzje Prezesa ZUS w przedmiocie odmowy przyznania p. I. K. świadczenia w drodze wyjątku, przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Przepis ten stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z powyższego przepisu zatem wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia: 1) świadczenie może być przyznane tylko ubezpieczonemu albo członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od kumulatywnego (łącznego) spełnienia wszystkich przesłanek, a brak choćby jednej z nich wyklucza taką możliwość. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie spełnia trzeciego z warunków przyznania tego świadczenia. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (Pani I. K. ma obecnie 54 lata). Nie została także stwierdzona w stosunku do niej przez lekarza orzecznika całkowita niezdolność do pracy. W kontekście unormowania analizowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy jest to okoliczność przesądzająca treść rozstrzygnięcia w tej sprawie. Nie ma więc potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji materialnej rodziny. Nawet w sytuacji, gdyby pozostałe przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane. W świetle art. 83 ust. 1 powołanej ustawy przesłanka niezdolności do pracy nie jest ziszczona w sytuacji niemożności podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem z [...] i [...]. Zatem zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia jest zgodna z prawem. Należy przy tym informacyjnie dodać, że powoływane przez Prezesa ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149 ze zm.) utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 194 w związku z art. 3 ustawy o emeryturach i rentach. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, Sąd orzekł jak w sentencji.