II SA 3397/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Asesor Janusz Walawski, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2004 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2003 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] czerwca 2003 r. odmawiającą przyznania małoletnim: G. K. ur. [...].1996 r. i S. K. ur. [...].1998 r. reprezentowanym przez matkę A. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym [...].2003 r. ich ojcu J. K. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do treści art. 83 ustawy, z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa wyżej powinny być spełnione łącznie. Jednocześnie wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. W przedmiotowej sprawie ustalono, że zmarły ojciec dzieci w latach 1989-1992, 1992-1995, 1996-1997 posiadał kilkuletnie przerwy w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].07.1999 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy dopiero od [...].12.1998 r. W związku z powyższym, zdaniem Prezesa ZUS nie można przyjąć, że nie nabył on uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Wprawdzie z akt sprawy wynika, że zmarły podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, jednakże zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy emerytalnej okres ubezpieczenia społecznego rolników uwzględnia się przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ale tylko wówczas gdy okres składkowe i nieskładkowe są krótsze od wymaganego w zakresie niezbędnych do uzupełnienia tego okresu. Udokumentowane okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wykraczają poza dziesięciolecie przed powstaniem niezdolności do pracy, gdyż obejmują okresy od [...].12.1985 r. do [...].07.1986 r., od [...].07.1987 r. do [...].11.1987 r. oraz od [...].07.1988 r. do [...].12.1988 r. wobec czego brak jest podstaw do ich uwzględnienia. Udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący tylko 6 lat 11 miesięcy i 9 dni jest nieadekwatny do wieku zmarłego, który w chwili śmierci miał 38 lat i w stosunku do swego wieku powinien mieć odpowiednio dłuższy okres zatrudnienia. Powołany wyżej art. 83 nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczeń na ogólnych zasadach, ponieważ renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzeniem składek na to ubezpieczenie. Podnoszone we wniosku trudne warunki materialne nie stanowią, zdaniem Prezesa ZUS, wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca nie zgadza się z tą decyzją i wniosła o jej uchylenie zarzucając, iż nie dość wnikliwie został zbadany materiał dowodowy, a wszystkie wątpliwości rozstrzygnięto na jej niekorzyść. Przyjmując, że jej zmarły mąż powinien mieć w stosunku do wieku (38 lat) dłuższy okres zatrudnienia nie uwzględniono, że już [...] lutego 1968 r. Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w C. zaliczyła go do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia i uznała, że inwalidztwo istnieje od urodzenia oraz wskazała, iż stan zdrowia ogranicza jego zdolności do zarobkowania. Fakt istnienia inwalidztwa od dzieciństwa potwierdziło orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w P. z dnia [...] lutego 2000 r. Ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia męża uniemożliwiły mu, zdaniem skarżącej, wypracowanie dłuższego okresu ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, Nr 240, poz. 2052) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 wskazanej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż organ orzekający - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego a w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 kpa rozstrzygnął o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że zmarły w wieku 38 lat mąż skarżącej miał orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji od [...] grudnia 1998 r. zaś wcześniej - w 1986 r. - został zaliczony do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia i uznano, że inwalidztwo to istnieje od urodzenia. Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w C. w swoim orzeczeniu z dnia [...] lutego 1986 r. ustaliła jako wskazanie, do zatrudnienia - praca w Spółdzielni Inwalidów stwierdzając jednocześnie, że stan zdrowia J. K. ogranicza jego zdolność do zarobkowania. Istota sporu sprowadza się zatem do wyjaśnienia, czy zmarły nie wypracował prawa do "normalnego" ustawowego świadczenia ubezpieczeniowego na skutek szczególnych okoliczności. Ta kwestia nie została jednak w zaskarżonej decyzji należycie rozważona. Nie zbadano bowiem, czy zmarły dotknięty od urodzenia [...] skutkującym jego inwalidztwo, u którego rozpoznano w 1998 r. [...], miał realną możliwość wykonywania pracy w Spółdzielni Inwalidów bądź innych zakładach pracy chronionej, gdyż zgodnie ze wskazaniami Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia tylko w takich właściwie zakładach mógł on podejmować pracę z uwagi na stan zdrowia. Według twierdzeń wnioskodawczyni jej mąż w takich warunkach nie mógł pracować z uwagi na brak w okolicy zakładów zatrudniających inwalidów, zaś prac które podejmował w zakładach dla ludzi zdrowych nie był w stanie wykonywać i pracodawcy rezygnowali z niego jako pracownika. Poczynienie ustaleń w powyższym zakresie jest konieczne w celu upewnienia się, czy istotnie przed stwierdzeniem u zmarłego całkowitej niezdolności do pracy, mając ograniczone, z uwagi na stan zdrowia, możliwości zarobkowania, mógł on wypracować dłuższe okresy ubezpieczenia. Przy braku tych ustaleń wykazanie się bez mała siedmioletnim okresem zatrudnienia oraz pracą w gospodarstwie rolnym nie powinno być oceniane w kategoriach zawinionych z jego strony zaniedbań w nabyciu prawa do renty. Nie można bowiem interpretować art. 83 ust. 1 omawianej ustawy w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej ubezpieczonego. Przerwy w zatrudnieniu mogą być usprawiedliwione także zdrowotnymi ograniczeniami, z jakimi spotykają się niezależnie od swoich wysiłków osoby niepełnosprawne. Powołane okoliczności, mimo że miały wpływ na wynik sprawy nie zostały w postępowaniu administracyjnym ustalone i właściwie rozważone, jak tego wymagają przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, a zatem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 13 czerwca 2003 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O wykonalności zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.