II SA 4147/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Werpachowska, Asesorzy WSA Jacek Fronczyk, Andrzej Kołodziej, , Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Instytut Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia okresu uwięzienia bez wyroku od maja do grudnia 1971 r. za działalność polityczną oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...]Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 117 ust. 3 i art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...]o odmowie potwierdzenia B. B. okresu uwięzienia bez wyroku od maja do grudnia 1971 r. za działalność polityczną. W uzasadnieniu wskazał, że spośród dokumentów załączonych przez wnioskodawcę do wniosku o wszczęcie postępowania, tylko trzy dotyczą bezpośrednio uwięzienia w 1971 r.: zawiadomienie Prokuratury Wojewódzkiej dla W. z dnia [...] maja 1971 r. i zaświadczenie tejże Prokuratury z dnia [...] września 1972 r. oraz postanowienie Prokuratury Wojewódzkiej dla W. z dnia [...] grudnia 1971 r. o uchyleniu środka zapobiegawczego. Natomiast w wyniku kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej odnaleziono następujące dokumenty: 1) akta Ministra Spraw Wewnętrznych o kryptonimie " [...]", dotyczące prowadzonego przez Komendę MO w W. operacyjnego sprawdzania w latach 1981-1982 B.B. w związku z wysyłaniem przez niego listów i kartek o treści antykomunistycznej; 2) akta kontrolne śledztwa prowadzonego przez Komendę MO W. przeciwko B. B. podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 74 pkt 1 ustawy o ochronie dóbr kultury i art. 49 § 1 ustawy karnej skarbowej, w których znajdują się m.in. kserokopie listów wysyłanych przez różne osoby (nie przez wnioskodawcę) do W. R. zamieszkałego w W.; 3) zapisy w kartotece b. [...] MSW dotyczące wnioskodawcy, z których wynika m.in., że był on aresztowany w dniu [...] maja 1971 r. w związku z podejrzeniem o wysyłanie z kraju materiałów uznanych za zabytki bez zezwolenia władz. Organ podał również, że przesłuchano wskazanych przez B. B. świadków - jego żonę L. B. oraz A. S., a nadto samego wnioskodawcę. Prezes Instytutu stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy dał podstawę do uznania, że B. B. był osadzony w więzieniu w okresie od maja do grudnia 1971 r., jednakże uwięzienie to nie było następstwem działalności politycznej, bowiem w świetle dokumentów archiwalnych B. B. został aresztowany w maju 1971 r. w związku z podejrzeniem o wywóz za granicę materiałów uznanych za zabytkowe. Organ uznał za wiarygodną, podaną przez wnioskodawcę, rzeczywistą przyczynę aresztowania w postaci odmowy podjęcia przez niego współpracy z organami bezpieczeństwa, gdyż znalazła ona potwierdzenie w zeznaniach świadka L.B., jak również ze względu na fakt, iż we wzmiankowanych wyżej aktach kontrolnych śledztwa Komendy MO W. brak jest dowodów wskazujących na przemyt lub próby przemytu przez wnioskodawcę materiałów zabytkowych. W ocenie Prezesa Instytutu uwięzienie B. B. nie wypełnia dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, albowiem odmowa podjęcia współpracy z organami aparatu bezpieczeństwa mogła być tylko wyrazem postawy politycznej wnioskodawcy a nie przejawem działalności politycznej, która w dodatku nie pozostawała w kręgu zainteresowań osób prowadzących śledztwo w 1971 r. Organ podniósł ponadto, że podana przez B.B. we wniosku z dnia 18 stycznia 2002 r., jako przyczyna uwięzienia, działalność w Związku [...], nie znalazła potwierdzenia ani w dokumentach archiwalnych, ani w zeznaniach świadków i strony. Nie został nawet udowodniony sam fakt istnienia takiej organizacji. Sam wnioskodawca tłumacząc się tym, że organizacja do tej pory działa tajnie, mimo wezwań organu, nie przedstawił dowodów na jej istnienie uniemożliwiając weryfikację podanych przez niego informacji. Prezes Instytutu wskazał również, że zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2003 r. Ogólnopolskiego Związku [...] nie mogło zostać uznane jako dowód w sprawie, ponieważ zostało podpisane tylko pseudonimem "[...]" bez podania pełnego adresu i bez wykazania faktu podmiotowości prawnej wystawcy. Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie z powodu ich bezzasadności. W szczególności wskazał, że decyzja z dnia [...] lutego 2003 r. została podpisana z upoważnienia Prezesa Instytutu przez Zastępcę Prezesa, a podstawę prawną do wydania pisemnego upoważnienia stanowi art. 268a kpa, stąd zarzut nieważności decyzji jest nietrafny. W skardze na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego (data wpływu - 12 czerwca 2003 r.), uzupełnionej pismami z dnia: 30 czerwca 2003 r., 9 lipca 2003 r., 18 lipca 2003 r., 26 grudnia 2003 r., 21 stycznia 2004 r., 31 marca 2004 r. oraz 15 kwietnia 2004 r. B.B. zarzucił Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej próbę rozpracowania tajnej organizacji Związek [...] zamiast, zgodnie z jego wnioskiem, potwierdzić jego aresztowanie i pobyt w więzieniu w 1971 r. z powodów politycznych w celach emerytalnych, a zaskarżona decyzja nie odzwierciedla w pełni jego zeznań przed Instytutem. Kolejne zarzuty dotyczą m.in. sfałszowania dochodzenia oraz niewiedzy i dyletanctwa odnośnie metod działania organów bezpieczeństwa państwa, stwarzania przez IPN "parasola ochronnego zbrodniarzy reżimu PRL", niepodejmowania ścigania zbrodni wobec katów Polski oraz błędnego stanowiska organu poprzez przyjęcie, że uwięzienie nie było związane z działalnością polityczną. Skarga i uzupełniające ją pisma zawierają ponadto polemikę skarżącego z ustaleniami organu oraz swego rodzaju "manifest polityczny". Skarżący wniósł w związku z tym o zaliczenie do emerytury okresu uwięzienia bez wyroku sądowego od [...] maja 1971 r. do [...] grudnia 1971 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje stanowisko zarówno faktyczne, jak i prawne, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto szczegółowo odniósł się do mających znaczenie dla sprawy zarzutów skargi wskazując na ich nietrafność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie zaś z przepisem art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, gdyż na jego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej - Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast w myśl przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 117 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Pierwszy z nich określa, że okresy osadzenia, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 8, na mocy wyroku - potwierdza prezes sądu okręgowego, a w przypadku osadzenia bez wyroku - Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, drugi zaś, że okresami składkowymi są okresy osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania albo też wyroku po dniu 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną. Z przepisu art. 6 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, by rozstrzygnięcie Prezesa IPN mogło być pozytywne, a mianowicie: 1) fakt osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski po 31 grudnia 1956 r., 2) osadzenie jako wynik działalności politycznej. Według art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w postępowaniu w sprawach o świadczenie określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Konsekwencją tej regulacji jest przyznanie Prezesowi IPN w zakresie jego działań polegających na potwierdzaniu osadzeń za działalność polityczną, przymiotu organu administracji publicznej. Prezes Instytutu podejmujący decyzję administracyjną w powyższych sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi między innymi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ administracji publicznej nie naruszył przywołanych reguł procesowych. Kwestią zasadniczą było ustalenie, czy osadzenie B. B.w więzieniu od maja 1971 r. do grudnia 1971 r., bez wyroku, było skutkiem prowadzonej działalności politycznej, bowiem fakt jego osadzenia w więzieniu nie był kwestionowany. Należy zauważyć, że "prowadzenie działalności politycznej" nie może być tylko i wyłącznie subiektywnym odczuciem, musi być ono zobiektywizowane i poparte dowodami. W celu zbadania, czy uwięzienie skarżącego we wskazanym okresie było wynikiem jego działalności politycznej, organ zebrał obszerny materiał dowodowy. Nie ograniczył się przy tym do oceny dokumentacji załączonej do wniosku, bowiem przeprowadził kwerendę archiwalną, a nadto dowód z zawnioskowanych przez B.B. świadków. Analiza zgromadzonych w postępowaniu dowodów nie daje podstaw do przyjęcia, że pomiędzy uwięzieniem skarżącego a jego działalnością istniał związek przyczynowo-skutkowy. Z akt kontrolnych śledztwa prowadzonego przez Komendę MO. W. przeciwko B. B. wynika, że był on podejrzany o przestępstwa kryminalne. Również zapisy w kartotece b. [...] MSW świadczą, że skarżący został aresztowany w dniu [...] maja 1971 r. w związku z podejrzeniem o wysyłanie z kraju przedmiotów zabytkowych bez stosownego zezwolenia. Według samego skarżącego postawione mu podczas aresztowania zarzuty były nieprawdziwe i stanowiły tylko pretekst do uwięzienia za odmowę podjęcia przez niego współpracy z organami bezpieczeństwa, zaproponowanej mu w 1970 r. przez funkcjonariusza tych organów. Na takie motywy aresztowania zwraca też uwagę w swoich zeznaniach żona skarżącego L. B., zaś w aktach kontrolnych śledztwa prowadzonego przez Komendę MO W. przeciwko skarżącemu brak jest dowodów wskazujących na przemyt lub jego próbę przedmiotów zabytkowych. Materiał dowodowy nie pozwala też na przyjęcie, że powodem aresztowania w 1971 r. mogła być działalność B.B. w Związku Wolnej [...]. O istnieniu takiej tajnej organizacji mówi sam skarżący, lecz ze względu na jej tajność nie wskazał świadków, którzy mogliby potwierdzić jej istnienie i działalność w niej skarżącego. Postawił nawet zarzut organowi, który wezwał go do wskazania świadków, że dąży do dekonspiracji organizacji. Przesłuchana w charakterze świadka, żona skarżącego L.B. nie potrafiła powiedzieć nic o Z., bowiem, jak zeznała, nie interesowała się tym, stwierdziła jedynie, że mąż przed 1971 r. prowadził działalność polityczną lecz nie potrafiła jej określić. Przesłuchana przez organ w charakterze świadka A.S. nic do sprawy nie wniosła, bowiem nie wiedziała czy skarżący był represjonowany, czym się zajmował, nie słyszała o Związku [...]. Reasumując należy stwierdzić, że Prezes IPN trafnie ocenił, że osadzenie B. B. w więzieniu bez wyroku nie nastąpiło z powodu określonego w przepisie art. 6 ut. 1 pkt 8 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 117 ust. 1 pkt 3 i art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.