II SA/Wa 1018/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Joanna Kube Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał mocy, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., swoją wcześniejszą decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. w sprawie wypowiedzenia A. K. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 157 § 3 k.p.a. W motywach uzasadnienia organ stwierdził, że w przedmiocie wypowiedzenia [...] K. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej zachodzi powaga rzeczy osądzonej i okoliczność ta obligowała do odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r., wydanej w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego. Organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2004 r., sygn. akt II SA 194/03, oddalił skargę A. K. na powyższą decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002 r. Podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 892/04, oddalił skargę kasacyjną wniesioną od tego wyroku i stwierdził, że oddalenie skargi kasacyjnej oznacza, że wyrok ten jest prawomocny. Nadto organ wyjaśnił, że stosownie do art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczenie prawomocne wiąże strony i sąd, który je wydał. Wskazał, że z art. 171 tej ustawy wynika, iż wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Natomiast konsekwencją procesową faktu, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej jest brak możliwości skutecznego wszczęcia postępowania w tym samym przedmiocie między tymi samymi stronami. Organ podkreślił, że sąd administracyjny z urzędu bada istnienie przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej i w tym zakresie przywołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1697/06. W konkluzji uznał, że skoro decyzja w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej została zweryfikowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny, organ obowiązany był odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Odnosząc się do postanowienia Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. w sprawie wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu, organ wyjaśnił, że k.p.a. nie przewiduje możliwości wniesienia środka odwoławczego w tym przedmiocie. Wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1312/06, stwierdził, że postanowienie o odmowie wyłączenia organu bądź pracownika od rozstrzygania, czy też podejmowania czynności w sprawie, z chwilą jego wydania jest ostateczne, albowiem nie przysługuje od niego środek zaskarżenia w formie zażalenia, zaś strona może je kwestionować wyłącznie w ramach postępowania odwoławczego, składając odwołanie od decyzji wydanej w sprawie. Wskazał też, że rozstrzygnięcie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nastąpiło po ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii wyłączenia pracowników od udziału w postępowaniu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydanych w ramach sprawy, tj. decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., postanowienia Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r., postanowienia Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] marca 2009 r., skarżący stwierdził, że sposób postępowania, jak i treść zaskarżonych orzeczeń, wskazują wprost na oczywistość wniosków zawartych w skardze. Podniósł, że jego wniosek w przedmiocie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie został rozpoznany merytorycznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie podkreślić należy, iż zagadnienie żądania stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tezie uchwały z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09, publ. ONSAiWSA 2010/2/18, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż żądanie strony, dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych wypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty, stosując art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a. W motywach uzasadnienia do powyższej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w razie oddalenia skargi prawomocnym wyrokiem, ustalenie, czy żądanie przez stronę stwierdzenia nieważności decyzji poddanej ocenie sądu powinno zostać załatwione przez organ administracji publicznej rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a., czy też decyzją o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.), wymaga zbadania, co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Niezbędne zatem jest stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 k.p.a.), wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji. Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd, formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji). Możliwa jest wszakże i taka sytuacja, w której występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, jakie nie były objęte orzeczeniem sądu (na przykład fakt uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną), albo zwróci uwagę na fakt oddalenia skargi z powodu braku legitymacji skarżącego. Uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o okolicznościach sprawy istotnych dla wyniku postępowania spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim wypadku prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania żądania złożonego do organu administracji. Zwrócenie się do organu administracji publicznej z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji, która wcześniej była już przedmiotem oceny sądu administracyjnego, podlega - rzecz jasna - tym samym rygorom procesowym co wszystkie inne żądania w tym przedmiocie. Daje się je wywieść z treści art. 157 § 3 rozpatrywanego w powiązaniu z art. 158 § 1 k.p.a. Pierwszy z tych przepisów umocowuje właściwy organ do odmowy wszczęcia postępowania i określa formę zajęcia stanowiska w tej kwestii. Jakkolwiek nie sprecyzowano w nim przesłanek odmowy, w doktrynie kojarzy się je z podmiotowymi i przedmiotowymi przyczynami niedopuszczalności postępowania (J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 776). Bez przeprowadzenia oceny odnoszącej się do tych aspektów sprawy organ nie może przystąpić do rozpoznania skierowanego do niego żądania co do meritum. Wniesienie do organu administracji żądania stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skarga została wcześniej oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, stwarza - w świetle przedstawionych wywodów - konieczność wstępnego zbadania przez ten organ przede wszystkim tego, czy nie zachodzi przedmiotowa przyczyna niedopuszczalności jego merytorycznego rozpoznania, łącząca się z faktem sformułowania przez sąd zwrotu stosunkowego o zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Dokonanie tego rodzaju ustalenia będzie na ogół wymagało zapoznania się z uzasadnieniem zapadłego wyroku, po to, by stwierdzić, czy składniki oceny prawnej sądu, mającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, czynią żądanie niedopuszczalnym (stanowią przeszkodę prawną dla nadania mu dalszego biegu w celu wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny (sygn. akt II SA/Wa 194/03), jak i Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt OSK 892/04), kontrolując decyzję MON z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z urzędu, w pierwszej kolejności badały, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art.156 § 1 kpa. W ocenie Sądu prawidłowo organ uznał, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniała przedmiotowa przyczyna niedopuszczalności, wynikająca z faktu, że składniki oceny prawnej sądu mają przymiot powagi rzeczy osądzonej, a tym samym czynią żądanie niedopuszczalnym - stanowią przeszkodę prawną dla nadania mu dalszego biegu w celu wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. Trafnie zatem organ, w kontekście art. 170 i 171 p.p.s.a. w zw. z art. 157 § 3 k.p.a. oraz powołanej uchwały NSA, stwierdził w zaskarżonej decyzji, iż należy odmówić wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. w sprawie wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Oddalenie skargi przez sąd administracyjny (a więc uznanie, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji nie była ona prawnie wadliwa z punktu ustanowionych kryteriów kontroli legalności decyzji administracyjnych), zamyka organom administracji publicznej drogę do stwierdzenia jej nieważności – vide Lex nr 564119. Wyrok oddalający skargę zamyka organom administracji państwowej możliwość korzystania z nadzwyczajnych postępowań, właściwych dla uchylenia decyzji ostatecznych wadliwych, ale tylko wówczas, gdy przyczyny tej wadliwości mogły być zbadane przez sąd administracyjny w toku rozpoznawania skargi – Lex nr 491999. Konsekwencją procesową faktu, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej jest bowiem brak możliwości skutecznego wszczęcia postępowania w tym samym przedmiocie, między tymi samymi stronami. Reasumując, uznać należało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.