II SA/Wa 1031/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenie w drodze wyjątku 1. Oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. Ś. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52, 80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wnioskiem z dnia 15 maja 2006 r. H. N. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] zawiesił postępowanie w tej sprawie do czasu zakończenia postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w S. – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Następnie, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], organ podjął zawieszone postępowanie, wskazując, że postępowanie sądowe przed Sądem Apelacyjnym zostało zakończone wyrokiem z dnia [...] września 2006 r. sygn. akt [...]. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] organ odmówił przyznania H. N. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu stwierdził, że nie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Podał, że z uwagi na wykazany dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie, brak jest możliwości uznania, że spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona przedstawiła swoją sytuację materialną, podała wysokość dochodów oraz poszczególnych miesięcznych wydatków, wskazała na zły stan zdrowia oraz rozgoryczenie z powodu odebrania jej renty, którą na stałe przyznano jej decyzją z [...] marca 1995 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co uniemożliwia przyznanie świadczenia. Podał, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Z zaświadczenia o zarobkach męża wynika, że jest on zatrudniony w systemie akordowym, a jego średnie miesięczne wynagrodzenie brutto w 2006 r. wynosiło 2.089,89 zł. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że ustalenia spełnienia warunku braku niezbędnych środków utrzymania należy dokonywać – wobec niezdefiniowania tego pojęcia w ustawie – na tle wysokości minimalnej emerytury, która od dnia 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi w niniejszej sprawie 696,63 zł i przekracza kwotę brutto najniższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Organ stwierdził, że powyższe nie pozwala na uznanie, że spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Organ podkreślił, że wymieniony wyżej przepis uzależnia przyznanie świadczenia od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. N. wskazała, że czuje się decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bardzo pokrzywdzona. Podała, że przez 20 lat pobierała rentę rodzinną, a aktualnie z powodu dochodu wyższego o 100 zł brutto od świadczenia z ubezpieczenia, na jedną osobę w rodzinie, nie może uzyskać renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazała na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną, w tym konieczność leczenia, na które nie posiada środków. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że wypłacanie skarżącej przez 20 lat renty rodzinnej, po pierwszym mężu, nie wynikało ze stanu jej zdrowia, lecz z wychowywania dzieci do lat 18. Wypłatę renty dla skarżącej wstrzymano w dniu 31 marca 2003 r. ponieważ po weryfikacji świadczeń stwierdzono, iż skarżąca nie ma do niej uprawnień – była osobą w pełni zdolną do pracy i nie wychowywała dziecka do lat 16. Niezdolność do pracy istnieje u skarżącej od stycznia 2005 r. Organ podniósł, że sama trudna sytuacja materialna, choć brana była pod uwagę, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Dochody męża z pewnością nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb, jednakże kwota niemal 700 zł miesięcznie na jedną osobę w rodzinie, przekracza wysokość najniższej emerytury i nie pozwala przyjąć, że strona nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Zdaniem Sądu, rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca przyznania wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Sąd podziela pogląd organu w zakresie niespełnienia w niniejszej sprawie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje skarżącą z kręgu osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Wykazana kwota 696,63 zł brutto, przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie, może zostać uznana za środki niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb skarżącej, jednakże nie pozwala stwierdzić, że strona nie ma niezbędnych środków utrzymania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001 (Lex nr 83733), zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. Zgodzić należy się też z organem, że w celu ustalenia kryterium braku niezbędnych środków utrzymania – wobec niezdefiniowania tej przesłanki w ustawie o emeryturach i rentach z FUS – należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1553/05). Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącej z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, na które powołuje się skarżąca. Organ przyznał w decyzji, że wykazane środki mogą nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, ale nie pozwalają uznać, że jest ona pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Wobec niespełnienia przez skarżącą warunku braku niezbędnych środków utrzymania organ nie miał możliwości przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd wskazuje jednocześnie, że wobec niespełnienia przez skarżącą wymienionego warunku, nie zachodziła konieczność analizowania przez Prezesa ZUS pozostałych przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy (v. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001). Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku. Postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego oparto na przepisie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).