II SA/Wa 1044/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Monika Michnik - Misterek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2009 r. sprawy ze skargi H. M.- przedstawiciela ustawowego małoletniej A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], przyznającą w drodze wyjątku rentę rodziną dla małoletniej A. M. do [...] czerwca 2009 r., pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole w systemie dziennym. Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2009 r. A. M. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) o ponowne przyznanie jej małoletniej córce A. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku (przyznanej uprzednio decyzją z dnia [...] marca 2006 r. do ukończenia 16 roku życia) do końca roku szkolnego III klasy gimnazjum. Ponadto wnioskodawczyni zaznaczyła, iż jej córka zamierza kontynuować naukę w szkole średniej. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznał małoletniej A. M. wnioskowane świadczenie do dnia [...] czerwca 2009 r., pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole w systemie dziennym, w wysokości [...] zł miesięcznie, z podwyższeniem w terminie waloryzacji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż po upływie okresu na jaki renta została przyznana, istnieje możliwość ponownego ustalenia w drodze decyzji prawa do świadczenia w trybie wyjątku, jeżeli zostanie złożony wniosek w tej sprawie oraz zostanie przedłożone zaświadczenie szkolne, potwierdzające kontynuowanie przez dziecko nauki z datą programowego jej zakończenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją strona wystąpiła o przedłużenie wypłaty świadczenia do września 2009 r., albowiem do końca czerwca tego roku nie jest możliwe uzyskanie zaświadczenia o podjęciu nauki w szkole średniej. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż renta rodzinna w drodze wyjątku została przyznana córce wnioskodawczyni do ukończenia nauki w gimnazjum, tj. do [...] czerwca 2009 r. Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 83 powołanej ustawy stanowi regulację szczególną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, są przyznawane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Organ wskazał, iż wnioskodawczyni została pouczona o możliwości złożenia ponownego wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wraz z zaświadczeniem szkolnym zawierającym datę programowego ukończenia nauki w szkole. Powyższa decyzja została zaskarżona przez H. M., przedstawicielkę ustawową małoletniej A. M., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie A. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku do 18 roku życia oraz powołanie biegłych lekarzy o specjalności [...] w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności u wymienionej. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, iż zaskarżona decyzja została oparta na niewłaściwe ustalonym stanie faktycznym i została wydana z naruszeniem przepisów regulujących przyznawanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Ponadto skarżąca poinformowała, że jej córka złożyła dokumenty do wybranych szkół o podjęcie nauki w szkole średniej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podniósł, że nie ma żadnych przeszkód w przyznaniu małoletniej A. M. renty rodzinnej do ukończenia przez nią 18 roku życia, a nawet do ukończenia nauki w szkole średniej w normalnym terminie, jeżeli przedłoży zaświadczenie o kontynuacji nauki w systemie dziennym. Zapewnienie skarżącej, że córka taką naukę podejmie jest niewystarczające. Renta w drodze wyjątku może być przyznana tylko na bieżąco, bez wyrównywania za okres wsteczny. Stan zdrowia małoletniej nie ma natomiast w sprawie znaczenia, albowiem do uzyskania uprawnień wystarczy, aby podjęła ona naukę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 145 tej ustawy, Sąd orzeka wyłącznie kasacyjnie. Oznacza to, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku strony zawartego w skardze, dotyczącego wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, stanowiącej przedmiot zaskarżonej decyzji. Nie jest także możliwe uwzględnienie wniosku skarżącej o powołanie lekarzy biegłych w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności u małoletniej A. M., albowiem Sąd może jedynie przeprowadzać dowody uzupełniające z dokumentów - art. 106 § 3 powołanej ustawy. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści tego przepisu wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich wymienionych w cytowanym przepisie warunków i w ściśle określonej ustawowo wysokości. Jednakże renta rodzinna przyznawana w trybie wyjątku nie jest świadczeniem oderwanym od renty rodzinnej przyznawanym w trybie zwykłym, lecz pozostaje tym samym świadczeniem przyznawanym osobom niespełniającym warunków do uzyskania świadczenia w trybie ustawowym. W świetle postanowień art. 68 ust. 1 ww. ustawy, do renty rodzinnej mają prawo dzieci własne zmarłego, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione: 1) do ukończenia 16 lat; 2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2. Zwrócić należy uwagę, iż renta rodzinna stanowi swoistego rodzaju rekompensatę dochodu utraconego wskutek śmierci osoby bliskiej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 kwietnia 1996 r., sygn. akt II UR 4/96 (publik. OSNAPiUS 1996, nr 20, poz. 311), stwierdził, iż całokształt przepisów prawnych regulujących prawo do renty rodzinnej dla dzieci wskazuje, że zasadniczym celem tego świadczenia jest dostarczanie środków utrzymania tym dzieciom pracownika (rencisty), które w związku z kształceniem się w szkole nie wykonują pracy stanowiącej źródło utrzymania. W wyroku z dnia 24 listopada 2004 r. sygn. akt I UK 3/04 (publik. OSNPUSiSP 2005, nr 8, poz. 116), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż renta rodzinna przysługuje dziecku uczącemu się w szkole, także w okresach przerw w nauce, niezależnie od tego, czy formalnie zachowało ono status ucznia. Zasadnie Prezes ZUS przyjął, iż dokumentem potwierdzającym fakt kontynuowania nauki jest zaświadczenie wydane przez szkołę. Zważywszy jednak na cel przyznawania renty rodzinnej, zasadnym jest twierdzenie, iż świadczenie to, także w drodze wyjątku, powinno być przyznawane na okres gwarantujący dziecku pobierającemu naukę w systemie dziennym ciągłość dochodu uzyskiwanego po zmarłym rodzicu. Zatem wyłączeniu ze świadczenia nie powinny podlegać okresy przypadające na przerwę wakacyjną i zmianę szkoły, o ile występuje ciągłość kształcenia. W doktrynie przyjmuje się, iż renta rodzinna przysługuje przez cały rok szkolny (akademicki), tj. do dnia 31 sierpnia lub do dnia 30 września, a zatem także przez okres ferii letnich. Zasada ta ma zastosowanie również do dzieci kończących szkołę lub uczelnię - patrz komentarz do art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, K. Antonów, M. Bartnicki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, ABC, 2007, wyd. II. Ma rację organ twierdząc, iż świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest uznaniowo i nie jest utożsamiane ze świadczeniami, które muszą być przyznane po spełnieniu precyzyjnie określonych ustawowych przesłanek. Te pierwsze świadczenia są przyznawane decyzjami konstytutywnymi i przysługują od dat wynikających ze wskazanych w decyzji, natomiast w przypadku świadczeń przysługujących obligatoryjnie, których dotyczą decyzje deklaratoryjne, decyduje data spełnienia ustawowych warunków. Uznaniowość decyzji odnosi się bowiem zarówno do faktu przyznania prawa do świadczenia, jak i daty powstania tego prawa (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 2270/00 - publik. LEX nr 53782). W niniejszej sprawie uznaniowość decyzji dotyczącej przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku wpływa na datę przyznania świadczenia zbieżną z datą wydania decyzji konstytutywnej, nie może jednak ograniczać uprawnień strony wynikających z art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalno - rentowej. W ocenie Sądu, Prezes ZUS podejmując zaskarżoną decyzję naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 83 ust. 1 w zw. z art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co miało wpływ na końcowy wynik sprawy. Rozpoznając powtórnie wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. organ będzie obowiązany zweryfikować wskazaną decyzję w części dotyczącej okresu na jaki należy przyznać stronie wnioskowane świadczenie i zwróci uwagę, iż jest zobligowany podjąć rozstrzygnięcie uwzględniające stan faktyczny sprawy istniejący w dacie wydania decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.