II SA/Wa 1048/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spraw.) Sędzia WSA Adam Lipiński Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Protokolant Paweł Wyszyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi R. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1.oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. K. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o kwotę 55,20 (słownie: pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. znak sprawy: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R.H. od decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z ustaleń organu wynika, że skarżący do dnia 30 listopada 2007 r. pobierał rentę rodzinną, na podstawie art. 68 ustawy o emeryturach i rentach, do której prawo ustało w związku z ukończeniem 25 roku życia. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku, organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie spełnia warunków wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, co uniemożliwia przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku. Jest bowiem osobą pełnoletnią i nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, a to pozwala na podjęcie zatrudnienia w celu zapewnienia sobie środków utrzymania. Sama zaś konieczność kontynuowania nauki, po uzyskaniu wykształcenia średniego, nie skutkuje przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy, tj. wiek poniżej 18 roku życia. Dodatkowo organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do tego rodzaju świadczenia, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem (nazwanej pozwem) skargi R.H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której kwestionując zaskarżoną decyzję, wniósł o przyznanie mu tego świadczenia oraz o przyznanie mu odszkodowania w kwocie 20 tys. zł za okres od 31 listopada 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. W uzasadnieniu skarżący podał, że złożył podanie o przyznanie mu renty rodzinnej w drodze wyjątku w dniu 11 grudnia 2007 r. z powodu niepełnosprawności, ażeby mógł kontynuować studia. Z kolejnym wnioskiem wystąpił w dniu 19 listopada 2008 r. Odpowiedź negatywną otrzymał po 3 latach, przez co nie korzystał z pomocy OPS jako osoba niepełnosprawna. Wyjaśnił ponadto, że nie kontynuuje studiów z powodu braku środków finansowych. Obecnie nie pracuje, przez 4 lata pobierał rentę rodzinną w zbiegu z rentą socjalną. Przedtem posiadał I grupę inwalidzką, obecnie jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie, odpowiadając na zarzuty skarżącego podniósł, że w 2007 r. skarżący odwołał się do sądu od decyzji wstrzymującej wypłatę renty. Sprawa ta została zakończona wyrokiem sądu apelacyjnego w [...] dopiero w dniu [...] lutego 2010 r., w którym sąd potwierdził brak uprawnień skarżącego do renty. Ponadto biegli sądowi ustalili, że skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Ponadto organ wskazał, że skarżący nie uczy się, co oznacza, że nie można mówić o obowiązku przyznania skarżącemu renty rodzinnej w drodze wyjątku na ukończenie nauki. Ponadto organ podał, że Prezes ZUS nie ma żadnych uprawnień do przyznania jakichkolwiek świadczeń w trybie wyjątku osobom, które nie legitymują się całkowitą niezdolnością do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W przedmiotowej sprawie należy podzielić stanowisko organu, iż R.H. nie spełnia łącznie przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Skarżący urodzony w 1982 r. jest osobą pełnoletnią, zdolną do pracy, ponieważ jest w wieku umożliwiającym zatrudnienie i kontynuowanie nauki. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym wskazany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą, bowiem lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. Przez pojęcie natomiast wieku, jako przeszkodzie w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającym w konsekwencji do świadczenia (tu renty rodzinnej) w drodze wyjątku, należy bowiem rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia), a nie ogólną granicę wieku uczących się lub studiujących, w tym uprawniającą do renty rodzinnej na zasadach ustawowych. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje w kontekście unormowania tego przepisu uprawnieniami dziecka do świadczenia w drodze wyjątku po ubezpieczonym rodzicu. Chęć kontynuowania nauki, nie pozwala na obejście rygorystycznie sformułowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, który służy zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, w myśl przepisów kodeksu pracy, podjąć zatrudnienie w celach zarobkowych. W obecnym stanie prawnym nie ma bowiem zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy (podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA 2538/01, LEX nr 82806). Odnosząc się zaś do okoliczności, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2008 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności to należy wskazać, że nie ma to znaczenia w niniejszej sprawie. Powyższe orzeczenie, wydane bowiem na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), nie jest dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach. Reasumując, skoro w sytuacji R.H. przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest to okoliczność eliminująca skarżącego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Bez znaczenia dla sprawy pozostają również inne orzeczenia, w tym orzeczenie o uznaniu skarżącego przez lekarza biegłego sądowego z dnia [...] września 2009 r. za częściowo niezdolnego do pracy od [...] lipca 2007 r. do dnia [...] września 2012 r. oraz lekarza orzecznika z dnia [...] grudnia 2010 r. o uznaniu skarżącego za częściowo niezdolnego do pracy od [...] lipca 2007 r. do dnia [...] września 2012 r. Należy także podkreślić, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia w trybie wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. Ponadto Sąd wyjaśnia, że nie jest uprawniony do przyznawania ani świadczenia w drodze wyjątku, ani też różnego rodzaju odszkodowań. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie działając w oparciu o przepisy art. 250 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. K. kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.