II SA/Wa 1048/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J. S. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, iż za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. W sprawie niniejszej organ nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które strona nie miała wpływu. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 43 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca posiada udowodniony okres składkowy wynoszący 9 lat, 3 miesiące i 19 dni oraz 6 m-cy i 10 dni okresów nieskładkowych. w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy przesuniętym o okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano 2 lata, 1 miesiąc i 28 dni tych okresów. Prezes ZUS wskazał, że w okresach od [...].06.2001 r. do [...].07.2004 r., od [...].12.2004 r. do [...].03.2006 r. oraz od [...].07.2011 r. do [...].10.2014 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 7 lat nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ podał, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec strony w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.  Odnosząc się do wskazania przez stronę, że przerwy z zatrudnieniu spowodowane były stanem zdrowia, który uniemożliwiał wnioskodawcy wykonywanie zatrudnienia, organ stwierdził, iż lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...].12.2U14 r. uznał wnioskodawcę za całkowicie niezdolnego do pracy dopiero od [...].10.2014 r. oraz stwierdził brak podstaw do ustalenia przed [...].10.2014 r. jakiejkolwiek długotrwałej niezdolności do pracy. Organ dodał, że wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podał, że brak zatrudnienia był spowodowany pogarszającym się stanem zdrowia i ryzykiem, że podczas wykonywania pracy jako [...] mógłby stanowić zagrożenie dla siebie i współpracowników. Podniósł, że choroba cały czas postępowała i próby podjęcia pracy były niemożliwe. Skarżący wskazał na trudną sytuację materialną rodziny i konieczność wydatków na leczenie i leki, w tym zakup protezy po amputacji nogi i wymianę okularów ze względu na pogarszający się wzrok. Oświadczył, że obecnie nie może samodzielnie funkcjonować, porusza się na wózku inwalidzkim. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszony został przepis prawa administracyjnego procesowego, tj. art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych k.p.a., czy obowiązku dokonania wszechstronnej oceny i należytego rozważenia materiału dowodowego z uwzględnieniem okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej zabrakło takiego wszechstronnego i pełnego rozważenia okoliczności, które mogły mieć wpływ na niewypracowanie przez wnioskodawcę świadczenia w trybie zwykłym i mogłyby zostać uznane za okoliczności szczególne. Organ podał, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w okresach od [...].06.2001 r. do [...].07.2004 r., od [...].12.2004 r. do [...].03.2006 r. oraz od [...].07.2011 r. do [...].10.2014 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 7 lat nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Organ na podstawie powyższego stwierdził, że nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.  Istotnie, jak wskazał organ, całkowita niezdolność do pracy nie była orzeczona wobec wnioskodawcy przed [...] października 2014 r. Nie jest to jednak – wbrew twierdzeniu organu – równoznaczne z brakiem przeciwwskazań ze względu na stan zdrowia do podjęcia, czy kontytuowania zatrudnienia. Z całości akt postępowania administracyjnego, w tym w szczególności licznych orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS wynika, że zanim stwierdzono u wnioskodawcy całkowitą niezdolność do pracy (w momencie przyjęcia do oddziału szpitalnego) od [...] października 2014 r., wnioskodawca od 2001 r. do [...] czerwca 2010 r. miał orzeczoną przez lekarzy orzeczników ZUS częściową niezdolność do pracy ze wskazaniem, że w znacznym stopniu utracił zdolność do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji (orzeczenia z dnia [...] maja 2006 r., z dnia [...] października 2006 r., z dnia [...] kwietnia 2007 r., z dnia [...] kwietnia 2008 r., z dnia [...] maja 2009 r.). Wprawdzie w aktach sprawy znajdują się orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] maja 2010 r. wraz z orzeczeniem komisji lekarskiej z [...] lipca 2010 r. oraz orzeczenie lekarza orzecznika z dnia [...] kwietnia 2012 r. wraz z orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] maja 2012 r. mówiące, że J. S. nie jest niezdolny do pracy, to biorąc pod uwagę, że wymieniony stał się całkowicie niezdolny do pracy od [...] października 2014 r. – po tym jak przez większą część okresu wymienionego przez organ w zaskarżonej decyzji – pozostawał częściowo niezdolny do pracy, musi budzić wątpliwości rzeczywista możliwość podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę zwłaszcza w latach 2010-2014 i to właśnie z uwagi na stan zdrowia. Amputacja kończyny, o której skarżący mówi w skardze wskazuje, że stan zdrowia wymienionego nie poprawiał się, a wprost przeciwnie, pogarszał się. Proces, który doprowadził do powyższego mógł przebiegać miesiącami lub latami. Okoliczność, że w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2014 r. znalazł się zapis, iż brak podstaw do ustalenia przed [...] października 2014 r. jakiejkolwiek długotrwałej niezdolności do pracy nie może być interpretowany w ten sposób, że bezspornie nie było obiektywnych przeszkód niezależnych od strony w podjęciu zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, aby Prezes ZUS objął nadzorem w tej sprawie wykonywanie orzecznictwa o niezdolności do pracy wnioskodawcy. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę całokształt jej okoliczności. Wszechstronnego rozważenia wymaga, czy w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy w przypadku wnioskodawcy istotnie nie zachodziły szczególne okoliczności, tj. przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiły kontynuowanie, czy podjęcie zatrudnienia, biorąc pod uwagę rodzaj schorzenia, które doprowadziło do całkowitej niezdolności do pracy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.