II SA/Wa 1062/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek asesor WSA Janusz Walawski asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi J.P. - przedstawicielki ustawowej małoletnich M., R., i T. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2003 r. nr [...] odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich M., R. i T.P. - reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową J.P. - po zmarłym ojcu J.P.. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek -podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, a wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Organ wskazał, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej i z tego względu w pierwszej kolejności ocenie podlega spełnienie przesłanek przez zmarłego, a następnie przez wnioskodawcę. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że w okresie od [...] września 1967 r. do [...] lutego 1998 r. , tj. na przestrzeni ponad 30 lat zmarły J.P. udokumentował okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w ilości 18 lat i 8 miesięcy, a ostatnio udowodniony okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne przez zmarłego przypada na dzień [...] lutego 1998 r., zaś zgon nastąpił po 4 latach i 10 miesiącach od tej daty. Ponadto we wskazanym wyżej okresie zatrudnienia występowały nieuzasadnione okolicznościami szczególnymi kilkuletnie przerwy w ubezpieczeniu. Dodatkowo wobec zmarłego nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Prezes ZUS stwierdził w związku z tym, że brak szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu uzyskanie uprawnień do świadczenia na zasadach ustawowych. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.P. nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, iż ojciec dzieci był zdolny do pracy, ponieważ zmarł nagle. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że nagły zgon ojca dzieci nie daje podstaw do stwierdzenia, że był on niezdolny do pracy przed zgonem. Ponadto wskazuje, że sama skarżąca nie podała żadnych dowodów na istnienie u ojca dzieci procesów chorobowych, które mogły spowodować całkowitą niezdolność do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym konstrukcja przepisu wskazuje, iż aby świadczeni mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim warunki winny być spełnione łącznie. Zawarte w ustawie określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i powstających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczonych, regulacja szczególna pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia, o których mowa w ww. przepisie są wyjątkowe również z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa i nie maja charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Uznaniowość nie oznacza, że Prezes ZUS ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę w tym zakresie. Poza oceną zawartych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przesłanek, organ ma obowiązek przestrzegać reguł postępowania administracyjnego zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, określających jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania, a znajdujących zastosowanie na gruncie ustawy emerytalnej na podstawie jej art. 124. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przypadku wniosku o świadczenie po osobie ubezpieczonej przesłankę niespełnienia warunków do uzyskania prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności należy badać w stosunku do tej osoby. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest fakt, że M., R., i T. są pozostałymi po ubezpieczonym zmarłym J.P. małoletnimi członkami rodziny, nie mogącymi podjąć pracy ze względu na wiek. Pozostaje kwestia oceny pozostałych, obligatoryjnych przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, czyli szczególnych okoliczności, w których ojciec dziecka nie uzyskał uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Odnosząc się do pierwszej z niech należy stwierdzić, że z akt sprawy nie wynika, aby zmarły nie uzyskał tych uprawnień do świadczenia z powodu trudnych do przezwyciężenia przeszkód, które mogłyby być uznane ze szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zmarły J.P. na przestrzeni 52 lat życia udokumentował 18 lat i 8 miesięcy okresów ubezpieczenia, zaś ostatni okres opłacania składek przypadał na dzień [...] lutego 1998 r., a zatem ponad 4 lata i 10 miesięcy przed śmiercią, natomiast z akt sprawy nie wynika by wobec niego orzeczono całkowitą niezdolność do pracy. Analiza akt sprawy uzasadnia również przyjęcie, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem skarżąca pracuje i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenia a ponadto skarżąca otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W świetle poczynionych rozważań Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, a w szczególności przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy stosownie do wymogów określonych w art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z zawartymi w art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku.