II SA/Wa 1067/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi K. R. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), zw. dalej "k.p.a." zawiesił postępowanie w sprawie K.R., zw. dalej "skarżącym", renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.), zw. dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu Prezes wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Po podjęciu czynności zmierzających do rozpoznania wniosku z [...] grudnia 2024 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku Oddział ZUS w [...] Wydział [...] poinformował, że aktualnie toczy się postępowanie z zagraniczną instytucją ubezpieczeniową. Z tych względów do czasu zakończenia postępowania o świadczenie w trybie zwykłym przez właściwą instytucję Prezes zawiesił postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku. Jednocześnie zaznaczył, że sprawa uprawnień do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej zostanie rozpatrzona po prawomocnym zakończeniu postępowania o świadczenie w trybie zwykłym.  Skargę na ww. postanowienie złożył skarżący. Podniósł, że złożył wniosek do Prezesa o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z uwagi na fakt, że postępowanie o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy w zwykłym trybie ciągnęło się latami i nie było nadziei, że kiedykolwiek się skończy. Uważa, że rozpatrywanie sprawy o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy przez dwa lata jest równoznaczne z odmową wydania decyzji o przyznaniu renty. W związku z powyższym wniósł o zobowiązanie Prezesa do wydania decyzji w swojej sprawie o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, przesunięcie terminu złożenia wniosku o rentę do dnia odpowiadającego rozpoczęciu pełnego stażu pracy niezbędnego do spełnienia warunków nadania renty w sytuacji dalszej blokady przez stronę [...] wydawania zaświadczenia o [...] okresach ubezpieczenia; zobowiązanie Departamentu Koordynacji Zabezpieczenia Społecznego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do rozszerzonej interpretacji art.2 pkt 4 Umowy między RP a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym z dnia 18 maja 2012 r. w odniesieniu do przeniesienia emerytur do Polski dla byłego [...] personelu wojskowego, który pobierał już emeryturę [...], w celu ochrony konstytucyjnego prawa do emerytury oraz zobowiązanie na podstawie art. 67 ust. 1 Konstytucji, art. 32. ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 945, ze zm.) Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP do ochrony jego interesów przed [...] Okręgowym Sądem Administracyjnym w sprawie administracyjnej o uznaniu niezgodnymi z prawem działań Funduszu Emerytalnego [...] i ściągnięcia niewypłaconej emerytury za wysługę lat. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując dotychczasową argumentację, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jest to jedna z obligatoryjnych podstaw zawieszenia postępowania, zatem w razie jej wystąpienia organ prowadzący postępowanie obowiązany jest z urzędu zawiesić postępowanie. Z urzędu też ma obowiązek badać w trakcie postępowania, czy nie powstało zdarzenie lub sytuacja, która wymaga zawieszenia postępowania. Zagadnienie wstępne w rozumieniu tego przepisu to okoliczność warunkująca (bądź jeden z warunków) rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, przy czym ocena tego zagadnienia należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu (lub sądu) niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Bezsporne jest, że skarżący złożył wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, a dla przyznania wnioskowanego świadczenia konieczne jest łączne spełnienie następujących warunków: 1) wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Jedną z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest nieposiadanie prawa do świadczenia w trybie ustawowym. Zatem ta kwestia musi być wstępnie wyjaśniona (strona powinna legitymować się odmową przyznania prawa do świadczenia ustawowego), aby jego wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku mógł zostać merytorycznie rozpoznany. W rozpoznawanej sprawie, przed wystąpieniem przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, nie została ostatecznie rozstrzygnięta kwestia istnienia bądź braku jej uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jak wynika z akt sprawy, po podjęciu czynności zmierzających do rozpoznania wniosku skarżącego z [...] grudnia 2024 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku Oddział ZUS w [...] Wydział [...] poinformował, że aktualnie toczy się postępowanie przed zagraniczną instytucją ubezpieczeniową. Zdaniem Sądu, w zaistniałej sytuacji skarżący bezpodstawnie kwestionuje zasadność postanowienia zawieszającego inicjowane przez niego postępowanie administracyjne w sprawie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, bowiem wynik sprawy przed zagraniczną instytucją ubezpieczeniową, rozstrzyganą w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie jego wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Skoro przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od niespełnienia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, zaś sprawa skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia rentowego w trybie zwykłym przed zagraniczną instytucją ubezpieczeniową nie została rozstrzygnięta, to jest oczywiste, że wynik toczącej się sprawy mieści się w kategorii zagadnienia wstępnego, o którym mowa w przepisie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zachodzi, bowiem związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a zagadnieniem wstępnym. Wobec łącznego wystąpienia w sprawie wszystkich trzech przesłanek, obligujących organ administracji do zawieszenia postępowania z urzędu, tj. postępowanie jest w toku, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej jego przedmiotem zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ i zagadnienie wstępne nie zostało rozstrzygnięte należało uznać, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Odnosząc się zaś do zgłoszonych wniosków przez skrzącego w skardze, Sąd nie mógł ich uwzględnić z uwagi na przedmiot postanowienia poddanego kontroli legalności który dotyczy zawieszenia postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W tym postępowaniu Sąd nie mógł zobowiązać Prezesa do: wydania decyzji, do rozszerzonej interpretacji art. 2 pkt 4 umowy między RP a [...], czy Ministerstwa Spraw Zagranicznych do ochrony interesów skarżącego przed instytucjami zagranicznymi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.