II SA/Wa 1087/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej odmowy przyznania odszkodowania - oddala skargę - J. K. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2000r. nr [...]. Następnie dokonano żołnierzowi wypłaty 12-miesięcznego uposażenia wraz z dodatkami o charakterze stałym na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA 2924/00 uchylił decyzję o zwolnieniu ze służby. Następnie w dniu [...] lipca 2003 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego (WBE) w K. wydał decyzję nr [...], w której orzekł o braku uprawnień do 12-miesięcznego uposażenia i wezwał J. K. do jego zwrotu. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy, po rozpatrzeniu złożonego od niego odwołania, decyzją Ministra Obrony Narodowej z [...] grudnia 2003r. nr [...]. J. K. zwrócił kwotę 50.674, 92 zł z tytułu wypłaconego 12-miesięcznego uposażenia. W wyniku rozpatrzenia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt. II SA/Wa 648/04 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Obrony Narodowej z [...] grudnia 2003r. nr [...] oraz decyzji organu I instancji. J. K. zwrócił się w dniu 12 października 2005r. do Ministra Obrony Narodowej o wykonanie prawomocnego wyroku z dnia 22 grudnia 2004r. II SA/Wa 648/04 oraz o wydanie orzeczenia w przedmiocie naprawienia szkody dokonanej wskutek wykonania decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2003r. Wniósł także o zwrot zwróconej przez niego kwoty 12-miesięcznego uposażenia wraz z odsetkami. Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] przekazał wskazany wyżej wniosek według właściwości do Dyrektora WBE w K. W dniu 4 stycznia 2006r. Dyrektor WBE w K. wniósł od tego postanowienia wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z [...] lutego 2006r. nr [...] Minister Obrony Narodowej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 i art. 144 kpa uchylił postanowienie z dnia 19 grudnia 2004 r. i orzekł o przekazaniu wniosku z 12 października 2005 r. do Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1404/06 oddalił skargę J. K. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2006r. Przed wydaniem wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1404/06, J. K. pismem z dnia 1 września 2006 r. wezwał Ministra Obrony Narodowej do usunięcia naruszenia prawa polegającego na niezałatwieniu w terminie sprawy zawartej w jego wniosku z dnia 12 października 2005 r. na podstawie art. 37 §1 kpa w związku z art. 35 i 36 kpa. Wyjaśnił, że jego podanie z dnia 12 października 2005r. dotyczyło naprawienia szkody wynikłej z decyzji Ministra Obrony Narodowej z [...] grudnia 2003r., a także zwrócenia mu przez WBE w K. kwoty 12-miesięcznego uposażenia wpłaconej przez niego w dniu 23 marca 2004r. W uzasadnieniu powoływanego pisma z dnia 1 września 2006r. podał, że organ przekazał jego wniosek z 12 października 2007 r. do Dowódcy JW nr [...] w K. bez określenia przedmiotu rozpatrzenia. Wnioskodawca zwrócił uwagę, że do przedmiotowego roszczenia organ wskazany postanowieniem z [...] lutego 2006 r. nie jest właściwy. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] października 2006r. nr [...] (doręczoną 23 października 2006r.) odmówił J. K. przyznania odszkodowania na podstawie art. 160 § 3 i 4 kodeksu postępowania administracyjnego. J. K. w dniu 15 stycznia 2007r. skierował do Ministra Obrony Narodowej na podstawie art. 157 § 2 kpa w związku z art. 156 § 1 pkt 1 kpa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2006r. o odmowie przyznania odszkodowania. Wskazanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów o właściwości. W uzasadnieniu wniosku powołał się na wyrok z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1404/06 oddalający jego skargę na postanowienie z dnia [...] lutego 2006r. o przekazaniu wniosku z 12 października 2005r. do załatwienia Dowódcy JW nr [...] w K. Wnioskodawca stwierdził, że postanowienie z dnia [...] lutego 2006 r. stało się wykonane z dniem jego wydania. Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] lutego 2007r. wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wydanej przez siebie decyzji z dnia [...] października 2006r., a następnie decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] odmówił stwierdzenia jej nieważności. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję poprzedzającą. Organ, uzasadniając stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania nie stwierdzono istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2006 r. o odmowie przyznania odszkodowania. Wyjaśniono, że przedmiotowa decyzja została wydana po tym jak J. K. wezwał w dniu 1 września 2006 r. organ do rozstrzygnięcia sprawy naprawienia szkody spowodowanej wykonaniem decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora WBE w K. z dnia [...] lipca 2003r., które to decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, co stwierdził sąd w wyroku z 22 grudnia 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 648/04. Wobec takiego żądania organ rozstrzygnął w przedmiotowej sprawie w oparciu o przepis art. 160 kpa. Zgodnie z § 4 tego przepisu, o odszkodowaniu w takiej sytuacji rozstrzyga organ, który ma kompetencję do stwierdzenia nieważności stosownie do przepisu art. 157 §1 kpa, tj. organ wyższego stopnia w stosunku do tego, który wydał decyzję obarczoną wadę. Organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt II SA/Wa 648/04 Dyrektor WBE w K. nie jest organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej w sprawie uposażenia przysługującego żołnierzowi przez okres roku po zwolnieniu ze służby, w tym decyzji uznającej wskazane świadczenie za nienależne, tym samym organem właściwym do ewentualnego wydania decyzji w tym przedmiocie jest Dowódca Jednostki Wojskowej, w której pełnił służbę J. K. Jednocześnie organ stwierdził, że rozstrzygnięcie kwestii odszkodowania nastąpiło zgodnie z właściwością. W skardze do Sądu J. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Skarżący podniósł, że odmowa stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania istotnie narusza prawo i winna zostać uchylona. Wnoszący skargę podaje, że wniosek o odszkodowanie zawarty został w jego piśmie z dnia 12 października 2005r. i nie został wyłączony do odrębnego rozpoznania, zaś wniosek główny, tj. z dnia 12 października 2005r., został przekazany według właściwości do Dowódcy JW nr [...] w K. postanowieniem z dnia [...] lutego 2006r., a jego skarga na to postanowienie została oddalona wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1404/06. W związku z tym uważa, że decyzja z dnia [...] października 2007r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości i wniosek o jej wycofanie z obrotu prawnego był w pełni uzasadniony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Poinformował jednocześnie, że J. K. jest stroną w sprawie sygn. akt III Aua 616/06 toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie. w sprawie o zwrot świadczenia emerytalnego pobranego przez wojskowy organ emerytalny i tam też znajdują się akta emerytalne skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 § 1 kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji (art. 157 kpa). Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 kpa. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Zestawienie to stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji. Taka redakcja przepisu, zważywszy również na nadzwyczajny charakter tej instytucji, nie pozwala na stosowanie wykładni rozszerzającej względem tego przepisu. Pozytywna decyzja organu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie mogłaby zapaść tylko w sytuacji, gdyby organ stwierdził, iż decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2006r. nr [...] została podjęta w okolicznościach określonych przepisami art. 156 § 1 kpa. W ocenie Sądu przy wydaniu ocenianej w trybie nadzoru decyzji o odmowie przyznania odszkodowania nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Organy orzekające w obecnie rozpoznawanej sprawie dokonały właściwej analizy całości sprawy i prawidłowo odmówiły zastosowania art. 156 § 1 kpa przez stwierdzenie nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Wskazana decyzja z dnia [...] października 2006r. nr [...] została wydana przez właściwy organ, skierowana do osoby będącą stroną postępowania, opiera się na istniejącej podstawie prawnej, nadaje się do wykonania, a jej wykonalność nie powoduje czynu zagrożonego karą, nie zawiera także wad powodujących jej nieważność z mocy przepisów prawa. Wymaga podkreślenia, że jedynie wady tkwiące w samej decyzji dają podstawę do zastosowania powyższej regulacji. Do dnia wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oaz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692), tj. do dnia 1 września 2004 r., kwestię odszkodowania dla strony, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji nieważnej albo wydania decyzji z naruszeniem prawa regulował art. 160 § 1 kpa, w myśl którego stronie, która poniosła szkodę na skutek stwierdzenia nieważności decyzji służyło roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę, chyba że ponosiła ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Na mocy powołanej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. uległ zmianie stan prawny w zakresie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę powstałą w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych. Zgodnie bowiem z art. 2 tej ustawy wskazany powyżej przepis art. 160 kpa został uchylony z dniem 1 września 2004 r. i od tej daty do stanów i zdarzeń prawnych powstałych po tej dacie (art. 5 ustawy) stosuje się przepis art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego, wskazujący jako właściwy do dochodzenia roszczeń ze wskazanego wyżej tytułu wyłącznie tryb sądowy. Oznacza to, że do zdarzeń i stanów prawnych powstałych po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., tj. od dnia 1 września 2004 r., nie ma już zastosowania art. 160 kpa. W rozpoznawanej sprawie do oceny żądania skarżącego przyznania mu odszkodowania miały zastosowanie przepisy obowiązujące do dnia 1 września 2004r., ponieważ wywodził on doznaną szkodę z decyzji ostatecznej Ministra Obrony Narodowej wydanej w dniu [...] grudnia 2003r., której nieważność stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt II SA/Wa 648/04. Zgodnie z art. 160 kodeksu postępowania administracyjnego odszkodowanie należy się od organu, który wydał decyzję obarczoną wadą nieważności, ale o odszkodowaniu rozstrzyga organ, który ma kompetencje do stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Zgodnie z art. 157 § 1 kpa, właściwym do stwierdzenia nieważności jest organ wyższego stopnia w stosunku do tego, który wydał decyzję, a gdy decyzja została wydana przez ministra - ten organ. W rozpoznawanej sprawie Minister Obrony Narodowej prawidłowo przyjął swoją właściwość do rozpoznania i rozstrzygnięcia kwestii odszkodowania dla skarżącego. Wnioskodawca, bowiem jako szkodę wskazywał wydanie przez Ministra Obrony Narodowej decyzji z dnia [...] grudnia 2003r. nr [...], która utrzymywała w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w K. z dnia [...] lipca 2003 r. orzekającą o braku uprawnień do 12-miesięcznego uposażenia i jego zwrotu. Bezpodstawne są twierdzenia skarżącego, iż kwestia właściwości Dowódcy JW nr [...] w K. w przedmiotowej sprawie, tj. odszkodowania, została rozstrzygnięta postanowieniem z dnia [...] lutego 2006r. Ministra Obrony Narodowej, od którego została oddalona jego skarga wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1404/06. Otóż postanowieniem tym rozstrzygnięto w sprawie właściwości organu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 12 października 2005r. w zakresie wykonania wyroku z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt II SA/Wa 648/04, stwierdzającego nieważność decyzji uznającej, że wypłacone skarżącemu uposażenie stanowi świadczenie nienależne i podlega zwrotowi. Sąd uznając, że zaskarżone postanowienie z [...] lutego 2006r. nie narusza prawa wskazał, że Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...], a nie Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w K., czy też Minister Obrony Narodowej, jest właściwy do rozpoznania wniosku w przedmiocie wykonania wyroku z dnia 22 grudnia 2004r. sygn. akt II SA/Wa 648/04. W takim stanie sprawy wszelkie zarzuty podniesione w skardze należało uznać za bezpodstawne, przyjmując w tym względzie za trafną argumentację organu ujętą zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w odpowiedzi na skargę. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. d tej ustawy skarżący jest zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.