II SA/Wa 1101/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (sprawozdawca), Adam Lipiński, Protokolant, referent stażysta Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości II SA/Wa 1101/12 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], którą to decyzją odmówiono M. F. renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy. W motywach uzasadnienia organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jak wynika z powyższego przepisu, przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: – wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 22 lat życia tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskujący posiada okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 3 miesiące i 3 dni, zamiast 3 lat wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy, przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty oraz przy obliczaniu ich wysokości okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. W okresie od ukończenia Zasadniczej Szkoły Zawodowej w czerwcu 2008 r. do [...] lutego 2010 r. M. F. nie podjął żadnej pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 10 ww. ustawy tylko okresy, za które opłacono składki na ubezpieczenie społeczne rolników uwzględnia się przy ustaleniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Okres wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie może podlegać zaliczeniu jako okres uzupełniający, albowiem wnioskujący nie został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników i nie odprowadzono składek na ubezpieczenie społeczne W ocenie organu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. F. do tutejszego Sądu. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, Skarżący podniósł naruszenie przepisów prawa materialnego art. 83 i art. 65 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Nadto art. 7 i art. 77 k.p.a. Skarżący podkreślił, że w jego miejscu zamieszkania jest wysokie bezrobocie i z tego powodu miał problemy z podjęciem pracy, a sytuacja rodzinna zmusiła go do pomocy rodzicom w gospodarstwie rolnym. Podkreślił, że aktem notarialnym z [...] grudnia 2007 r. rodzice przekazali mu nieruchomość o fizycznej powierzchni gruntów 3,17 ha, z tym że powierzchnia przeliczeniowa gruntów wynosi 0,7605 ha i z uwagi na powyższe nie ma obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia, gdyż powierzchnia przeliczeniowa jest mniejsza od 1 ha. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim wskazania wymaga, że rozstrzygając w przedmiocie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji w ogóle nie odniósł się do tego, że w miejscu zamieszkania skarżącego panuje bardzo wysokie bezrobocie. Ponadto, nie rozważył okoliczności, iż ww. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, którym musiał pomagać z powodu ich złego stanu zdrowia. Skarżącemu zostało przekazane aktem notarialnym gospodarstwo rolne o powierzchni 3,17 ha, w tym powierzchnia przeliczeniowa 0,7605 ha. Powyższą okoliczność organ rozważył jedynie pod kątem podstaw do uzupełnienia okresów składkowych i nieskładkowych przy wyliczaniu przysługującego świadczenia w trybie zwykłym, natomiast nie rozważył, czy w sytuacji tej nie występują szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ustawy. Powyższe okoliczności są zdaniem Sądu istotne w przedmiotowej sprawie przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku, w szczególności biorąc pod uwagę wiek skarżącego, jego chęć świadczenia pracy, a w konsekwencji świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, którym potrzebna była pomoc z uwagi na zły stan zdrowia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Niewątpliwie nagłą chorobę młodego człowieka pozostającego w zatrudnieniu można zakwalifikować jako szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Należy wziąć pod uwagę również chęć znalezienia pracy, a równocześnie konieczność pomocy w pracy chorym rodzicom. Rozpatrując sprawę ponownie, organ będzie obowiązany ponownie przeanalizować materiał dowodowy, mając na względzie powyższe uwagi Sądu. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, to organ uzupełni materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym ustalenie wszystkich wskazanych wyżej okoliczności. W szczególności organ oceni i odniesie się do realnych ograniczeń w zatrudnieniu w miejscu zamieszkania skarżącego oraz czy stan zdrowia rodziców wskazywał na konieczność pomocy im ze strony skarżącego, również w postaci pracy w gospodarstwie rolnym. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.