II SA/Wa 1106/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spr.), Sędzia WSA - Anna Mierzejewska, Asesor WSA - Przemysław Szustakiewicz, Protokolant - Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2004 r. sprawy ze skargi B. P. na postanowienie Minister Obrony Narodowej z dnia[...]kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przekazania sprawy do właściwości powszechnego - stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia[...]marca 2004 r. nr [...], - zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości Wnioskiem z dnia 10 lutego 2004 r., [...] B. P. zwrócił się o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia wypłaty emerytury wojskowej w okresie od dnia [...] lutego 2004 r. do dnia [...] września 2004 r. W uzasadnieniu podał, że jednorazowe odszkodowanie przysługujące żołnierzom zwalnianym z zawodowej służby wojskowej z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej nie jest uposażeniem przewidzianym w ustawie o uposażeniu żołnierzy i w tej sytuacji zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przesłał wniosek skarżącego do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. , jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko podał, że zgodnie z treścią art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 8, poz. 66), od decyzji dotyczącej wypłaty świadczenia emerytalnego wydanej przez organ emerytalny skarżącemu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Tym samym rozwiązanie to eliminuje inne instytucje prawne przewidziane w procedurze administracyjnej, jako instrumenty kontroli i weryfikacji decyzji, w tym stwierdzenie jej nieważności. We wniosku z dnia 18 marca 2004 r. do Ministra Obrony Narodowej o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu i powyższe postanowienie traktuje "jako próbę uniknięcia odpowiedzialności przy podejmowaniu decyzji przez organ do tego powołany.". Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] marca 2004 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumenty przedstawione już w decyzji pierwszoinstancyjnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B.P. i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a ponadto o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. i zwrot kosztów postępowania. Uzasadniając skargę podał, że w jego sprawie decyzja Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. jest prawomocna i nie przysługuje od niej odwołanie, natomiast w pozostałej części stwierdził, iż jego wniosek nie jest odwołaniem w trybie administracyjnym i mimo wszystko, w rozpoznawanej sprawie, organ jest zobowiązany rozpoznać wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodał jednocześnie, że z treści art. 180 k.p.a. jednoznacznie wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przepisy k.p.a. stosuje się tylko w takim zakresie, w jakim przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych nie zawierają uregulowań szczególnych. Takim zaś szczególnym przepisem jest bezspornie powołany już wyżej art. 31 ust. 4 wojskowej ustawy emerytalnej. Wprawdzie art. 11 ustawy faktycznie stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się również przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz mają one zastosowanie tylko w trakcie prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia, w formie decyzji, świadczenia emerytalno -rentowego należnego byłemu żołnierzowi zawodowemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a mianowicie Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednak Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przesłanką materialno - prawną zaskarżonego postanowienia jest przepis art. 65 § 1 k.p.a. Zgodnie z jego brzmieniem, jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwym w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. W rozpoznawanej sprawie decyzja Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w B. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] dotyczy świadczenia emerytalnego, a zatem reguluje sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Natomiast stosownie do treści art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dodać należy, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się - zgodnie z brzmieniem art. 180 § 2 k.p.a. - m.in. sprawy wynikające z przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym i rentowym, zaś organami odwoławczymi w tych sprawach, na podstawie art. 181 k.p.a. są organy określone w przepisach odrębnych. Prawo i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych, następuje w formie decyzji administracyjnej, wydawanej przez wojskowy organ emerytalny. Kwestię tę reguluje przepis art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tekst jedn. z 2002 r. Dz. U. Nr 11, poz. 108 ze zm.). Natomiast stosownie do brzmienia art. 31 ust. 4 cytowanej ustawy, od powyższej decyzji przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Z kolei postępowanie z zakresu ubezpieczeń społecznych zostało uregulowane w art. 4778 - 47714 i w art. 476 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z treścią art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c, przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczące emerytur i rent, zaś przez organy rentowe rozumie się -według art. 476 § 4 pkt 3 - wojskowe organy emerytalne oraz organy emerytalne resortów spraw wewnętrznych i sprawiedliwości, a także inne organy wojskowe oraz organy resortów spraw wewnętrznych i sprawiedliwości, właściwe do wydania decyzji, o których mowa w cytowanym już wyżej przepisie art. 476 § 2 k.p.c. Analiza przytoczonych powyżej przepisów, jak również przepisu art. 4778 § 1 k.p.c. (do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych), art. 4779 k.p.c. (termin i sposób odwołania), art. 47710 k.p.c. (treść odwołania i jego warunki formalne) oraz art. 47714 § 1 i 2 k.p.c. (sposoby rozstrzygania), prowadzi do wniosku, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie odwoławcze toczy się według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego i przepisy te tworzą system rozpoznawania spraw przez sądy powszechne. Mając powyższe na względzie przyznać należy rację organowi, który w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyraził pogląd, że od decyzji dotyczącej wypłaty świadczenia emerytalnego wydanej przez wojskowy organ emerytalny skarżącemu przysługuje jedynie odwołanie do właściwego sądu powszechnego według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Reasumując, rozpoznawana sprawa faktycznie nie leży w kompetencji Ministra Obrony Narodowej. Rzecz jednak w tym, że w razie stwierdzenia takiej sytuacji nie może on wydać postanowienia na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. i przesłać wniosek skarżącego do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B.. Wszak przepis ten nakłada - co już wyżej zasygnalizowano -obowiązek na organ niewłaściwy w sprawie, niezwłoczne przekazanie jej do właściwego organu. Przez pojęcie organ administracji publicznej rozumieć należy organy administracji rządowej, jak i organy jednostek samorządowych, czyli podstawowe organy wchodzące do struktury administracji w państwie (vide: B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz. 2004 r. str. 6). Zgodnie z art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. organami administracji publicznej są ministrowie, centralne organy administracji rządowej, wojewodowie, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2, tj. inne organy państwowe oraz inne podmioty powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumienia do załatwiania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie organ przekazał sprawę do Sądu, "jako organu właściwego w sprawie", to uznać należy, że treść tego postanowienia pozostaje w jaskrawej sprzeczności z treścią art. 65 § 1 k.p.a., bowiem Sąd nie jest - w myśl cytowanych już wyżej przepisów - organem administracji publicznej. Zatem zaskarżone rozstrzygnięcie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu prawa, przy czym nie chodzi tu o błąd wykładni prawa, lecz o przekroczenie tego prawa w sposób jasny i jednoznaczny. Stąd też zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wobec treści rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów ze skargi i wyjaśnić ponadto warto skarżącemu, że nie poniósł on żadnych kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem, bowiem sprawa korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz w sprawie nie został ustanowiony pełnomocnik będący adwokatem, bądź radcą prawnym. Zatem nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 w zw. z art. 132 cytowanej już wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.