II SA/Wa 1129/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, Bronisław Szydło, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku S. P. z dnia [...] lutego 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), odmówił wnioskodawcy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, iż świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 56 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, S. P. udokumentował 20 lat, 11 miesięcy i 25 dni łącznie okresu składkowego i nieskładkowego, zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy udokumentowano 3 lata, 3 miesiące i 16 dni tych okresów, zamiast wymaganych 5 lat. W latach 1982 - 1984, 1992 - 1994 oraz 1995 - 1997 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne wnioskodawcy, natomiast z dniem [...] listopada 2002 r. zaprzestał on pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Całkowita niezdolność do pracy powstała w dniu [...] stycznia 2008 r. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych, ponieważ we wskazanych okresach przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne wobec S. P. nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Organ dodał również, iż wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała sytuacja materialna wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podzielając zawartą tam argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. P. wyraził swoje niezadowolenie z wyżej wymienionej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i wskazał na bardzo zły stan swojego zdrowia oraz trudną sytuację bytową. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zostały należycie zbadane i rozważone, zaś zaskarżona decyzja została podjęta bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Rozpatrując przedmiotową sprawę organ nie wyjaśnił, czy przerwy w zatrudnieniu S. P. spowodowane były, jak twierdzi skarżący, trudnościami w znalezieniu pracy z uwagi na bardzo zły stan jego zdrowia i niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ma to istotne znaczenie dla niniejszej sprawy, bowiem może wpłynąć na ocenę, czy przerwy w ubezpieczeniu skarżącego były spowodowane szczególnymi okolicznościami. Organ, odmawiając przyznania S. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku podkreślił, iż w okresie przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, a przede wszystkim od dnia [...] listopada 2002 r. (ustanie prawa do zasiłku dla bezrobotnych) do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji, tj. do [...] stycznia 2008 r., skarżący nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu. Jednocześnie wskazał, że choroba skarżącego, chociaż mogła istnieć już wcześniej, nie stanowiła przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Organ przyznał również, iż już w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia [...] lutego 2009 r., przerwy w ubezpieczeniu skarżący wyjaśniał złym stanem zdrowia, jednak w ocenie Prezesa ZUS nie miało to żadnego znaczenia. Z przedstawioną argumentacją nie można się zgodzić. Poza sporem jest, iż skarżący już przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed dniem [...] stycznia 2008 r., miał problemy zdrowotne. Okoliczność tę potwierdza fakt, iż w okresie od dnia [...] kwietnia 1998 r. do dnia [...] kwietnia 2002 r. S. P. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Prezes ZUS wskazał tymczasem, iż w przypadku skarżącego nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, bowiem w okresie przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne nie był niezdolny do pracy. W ocenie Sądu nie można interpretować art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej mogą być usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r. sygn. akt II SA 3594/02, Lex nr 142369). Stąd też Prezes ZUS winien był sprawdzić dokładnie okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego pod kątem ich ewentualnego wpływu na długość stażu pracy i utrudnienia w wypracowaniu odpowiedniego okresu ubezpieczeniowego. W rozpatrywanej sprawie organ tego nie uczynił. Poprzestał jedynie na lakonicznym stwierdzeniu, iż nie neguje, że choroba skarżącego mogła istnieć wcześniej, lecz zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. za datę powstania całkowitej niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji przyjmuje się dzień [...] stycznia 2008 r. Uwzględnienie skargi nie oznacza, że Sąd przesądza o istnieniu podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ale wadliwość postępowania administracyjnego pozwala przyjąć, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniem art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa. Rozpatrując sprawę ponownie, organ winien w sposób wnikliwy i wyczerpujący odnieść się do wskazanych wyżej uchybień oraz ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również, o ile uzna to za konieczne, uzupełnić go i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.