II SA/Wa 1134/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Postanowieniem z dnia 9 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego: umorzył postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z treści postanowienia wynika, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach skarżący zawarł informacje, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a poza mieszkaniem o pow. 32 m² nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wskazał, że jest bez środków do życia, nie uzyskuje emerytury, renty ani zasiłków. Referendarz sądowy podkreślił, że wnioskodawca na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. h) ppsa zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec powyższego rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a ppsa. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, referendarz stwierdził brak przesłanek uzasadniających jego uwzględnienie. Referendarz zaznaczył, że wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 944,45 zł miesięcznie. Wypłacanie świadczenia jest jednak zawieszone, ponieważ skarżący odmawia jego przyjęcia (pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2016 r. znajdujące się w aktach sądowych sygn. akt I SA/Wa 1781/15). Niepobrane świadczenie przekracza kwotę 115 000 zł. Referendarz stwierdził, że skarżący jest świadomy, iż przyznano mu rentę z tytułu niezdolności do pracy. Fakt niepobierania renty jest wyborem uprawnionego. Referendarz sądowy uznał, że M. S. nie jest osobą pozbawioną środków do życia oraz ma możliwość bez uszczerbku koniecznego utrzymania, ponieść koszty ustanowienia adwokata. Skarżący z własnej woli nie odbiera przysługującego mu świadczenia rentowego. Nie można zatem przyjąć, że znajduje się w obecnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. M. S. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. W treści sprzeciwu skarżący podniósł, że powołanie się w zaskarżonym postanowieniu na fakt posiadania renty z ZUS jest oszczerczym pomówieniem. Zaznaczył również, że Sąd pomimo wielokrotnego żądania nie wyjaśnił kwestii, na jakiej podstawie wskazana renta z ZUS została przyznana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd II instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 ppsa (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Wydanie II, Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006, s. 554.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11; postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że skarżącego nie można uznać za osobę pozbawioną środków do życia, która nie jest w stanie - bez uszczerbku koniecznego utrzymania - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. W niniejszej sprawie kluczowy jest fakt, iż skarżący jest uprawniony do pobierania świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 944,45 zł miesięcznie. Strona odmawia przyjęcia świadczenia argumentując, iż jest ono nienależne. Niepobrane świadczenie przekracza kwotę 115 000 zł. W opisanej sytuacji w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, iż w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Właściwie też referendarz sądowy przyjął, że skarżący znajduje się w obecnej sytuacji materialnej, ponieważ świadomie odmawia przyjmowania należnego mu świadczenia. Instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które świadomie i celowo nie przyjmują przysługujących świadczeń. Skarżący w każdej chwili może pobrać kwotę 115 000 zł oraz comiesięczną rentę w wysokości 944,45 zł. Tym samym jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osoby, która mimo podejmowania starań nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, bowiem brak jest podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.