II SA/Wa 1144/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie sędzia WSA Joanna Kube,, sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Protokolant Milada Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2006 sprawy ze skargi G. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2006 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku G. D. z dnia 14 października 2005 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39 , poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art. 83 w/w ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, * nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2005 r. w/w został uznany za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do dnia 30 kwietnia 2006 r, wobec czego nie spełnia jednego z warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 stycznia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podał, że przy wydaniu decyzji jego zdaniem nie zostały uwzględnione dokumenty ZUS w S. Podkreślił, że w trakcie badania lekarskiego w dniu 11 sierpnia 2005 r. dla potrzeb Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, został uznany przez biegłych sądowych za całkowicie niezdolnego do pracy i lekarze stwierdzili, że nie zgadzają się z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] stycznia 2006 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji ją poprzedzającej . Ponadto organ wyjaśnił, że opinia biegłych lekarzy sądowych została przekazana do głównego lekarza orzecznika ZUS w S. celem ustosunkowania się do opinii biegłych lekarzy sądowych. Pismem z dnia 22 marca 2006 r. z-ca głównego lekarza orzecznika ZUS nie podzielił opinii biegłych sądowych orzekających o całkowitej niezdolności do pracy. Podkreślił, że opinia lekarzy sądowych nie może stanowić podstawy do wydania decyzji w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. D. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r, oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje; Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że G. D. przebył uraz [...], który spowodował [...]. Również bezsporne jest, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, od którego to orzeczenia G. D. nie złożył sprzeciwu. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający wykonał czynności nadzorcze polegające na kontroli prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników (art. 14 ust 4 i ust 5 pkt 1 - 3 cytowanej ustawy). Wprawdzie Prezes ZUS, zlecił lekarzowi orzecznikowi ZUS ustosunkowanie się do opinii biegłych lekarzy sądowych odnośnie określenia stopnia niezdolności do pracy oraz jej trwałości, to jednak opinia z - cy GLO wydana w stosunku do opinii lekarzy sądowych, poza stwierdzeniem, że nie podziela opinii biegłych sądowych, którzy orzekli o całkowitej niezdolności, nie zawiera żadnego uzasadnienia, które pozwalałoby skontrolować to stanowisko. Zważyć należy, że stanowisko lekarza orzecznika ZUS i biegłych lekarzy sądowych w składzie: psycholog, neurolog i psychiatra skrajnie się różnią. Wprawdzie skarżący nie złożył sprzeciwu, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, to jednak podkreślić należy, że u G. D. stwierdzono zmiany osobowości, zaburzenia sfery emocjonalno - motywacyjnej, przy wyjściowo niskich możliwościach intelektualnych, co w/w uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie społeczne i zawodowe i co w konsekwencji może tłumaczyć niezaskarżenie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Ponadto wskazać należy, że w tym samym czasie toczyły się niezależnie dwa postępowania o przyznanie renty w trybie zwykłym i o przyznanie renty w trybie nadzwyczajnym, co biorąc pod uwagę występujące u skarżącego schorzenie psychiczne i niskie możliwości intelektualne doprowadziło do pogubienia się skarżącego. Powyższe okoliczności muszą być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidło prowadzonym postępowaniu administracyjnym, a w ocenie Sądu organ administracji w sposób niewystarczający zajął się wyjaśnieniem wskazanych wyżej okoliczności. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że orzeczenie biegłych lekarzy sądowych z dnia [...] sierpnia 2005r. (ustalające całkowitą niezdolność do pracy), nie może stanowić podstawy do wydania decyzji w sprawie, to niewątpliwie powinno być brane pod uwagę przy ocenie czy nie zachodzą szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto zgodnie z treścią art. 14 ust 4 w/w ustawy nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy sprawuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z treścią pkt 1 ust 5 § 14 powoływanej ustawy nadzór obejmuje kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników, a pkt 3 daje prawo przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika, jeżeli w wyniku kontroli, o której mowa w pkt 1, zostanie stwierdzony brak zgodności orzeczenia ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy. W ocenie Sądu wobec przytoczonych wyżej okoliczności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dla realizacji zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa) powinien z większą wnikliwością skorzystać z uprawnień nadzorczych zapisanych w art. 14 ustawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny na wynik sprawy. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogą mieć wpływ na wynik sprawy. Reasumując, w świetle powyższych rozważań jako dowolne należy potraktować ustalenia faktyczne dokonane przez organ. Wprawdzie znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1, oraz 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.