II SA/Wa 1148/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Kube Protokolant Referent – stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi P. D. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie uznania za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] orzeczeniem w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] , działając na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595 ze zm.), przyznała P. D. kategorię "B" – czasowo niezdolny do czynnej służby wojskowej na okres 6 miesięcy. W uzasadnieniu orzeczenia organ podniósł, że stwierdzone na podstawie wykonanych badań rozpoznania powodują czasową niezdolność do czynnej służby wojskowej. Po rozpatrzeniu odwołania Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] , orzeczeniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] , wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz § 23 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach i § 9 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia komisji lekarskich oraz ich siedzib, zasięgu działania i właściwości, uchyliła orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. i uznała P. D. za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju – kategoria "D". W uzasadnieniu organ podniósł, że analiza akt orzeczniczo – lekarskich z uwzględnieniem procesu orzeczniczego toczącego się w sprawie P. D. w 2002 r. oraz z uwzględnieniem wniosków zawartych w opinii psychiatrycznej wykazała, że stwierdzone łącznie rozpoznania, tj. § 68 pkt 1 i § 72 pkt 4, § 1 pkt 8, § 2 pkt 8, § 34 pkt 1, § 77 pkt 5, § 78 pkt 1 i § 3 pkt 1 powodują niezdolność do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju i stanowią o kategorii "D". Podkreśliła też, że warunki służby wojskowej, tj. wzmożony stres, zmienne warunki atmosferyczne, zajęcia z bronią mogą spowodować znaczne zaostrzenie dolegliwości oraz wystąpienie znacznego stopnia upośledzenia sprawności ustroju związanych z rozpoznanymi schorzeniami. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi P. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej jako "ppsa", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ppsa). Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wydane w sprawie orzeczenie podjęte zostało z rażącym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej. Wskazać należy, że terenowe i rejonowe wojskowe komisje lekarskie, powołane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1992 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416 z późn. zm.), do określania zdolności poborowych do służby wojskowej, są w rozumieniu tych przepisów oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego organami administracji publicznej, a orzeczenia tych komisji o uznaniu poborowego za zdolnego do służby wojskowej i ustaleniu kategorii tej zdolności - są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu art. 1 § 1 pkt 1 k.p.a. Nie może więc budzić wątpliwości, że w zakresie nieunormowanym przepisami szczególnymi do postępowania w sprawach tego rodzaju mają zastosowanie określone w Kodeksie postępowania administracyjnego ogólne zasady postępowania administracyjnego (m.in. art. 6, 7, 80, 104 i 107). Szczególne zasady określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwość i tryb postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach zostały unormowane w dwóch rozporządzeniach wykonawczych wydanych przez Ministra Obrony Narodowej w dniu 25 czerwca 2004 r.: 1. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. Nr 151, poz. 1594) oraz 2. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595). Powyższe rozporządzenia wykonawcze zostały wydane w oparciu o delegacje ustawowe. Pierwsze z nich w oparciu o delegację wynikającą z art. 29 ust. 8 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, drugie zaś w oparciu o delegację wynikającą z art. 30a ust. 4 i 5 tejże ustawy. Zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej powinno zawierać rozpoznanie, ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, a w razie stwierdzenia chorób i ułomności - określenie ich związku lub braku związku z czynną służbą wojskową. Orzeczenie to jako mające charakter decyzji administracyjnej winno też zawierać szczegółowe uzasadnienie orzeczenia i pouczenie o prawie wniesienia odwołania. Elementy formalne decyzji administracyjnej określa art. 107 § 1 k.p.a. Zgodnie zaś z § 22 ww. rozporządzenia: "od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wydanego w pierwszej instancji służy stronie odwołanie na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). (ust. 1) Odwołanie wnosi się do właściwej wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia, za pośrednictwem komisji, która wydała orzeczenie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. (ust. 2)’’. Wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu było orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] marca 2011 r., którą organ ten - po rozpatrzeniu odwołania P. D., uchylił na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., w sprawie uznania P. D. za niezdolnego do czynnej służby wojskowej na okres 6 miesięcy – kategoria "B’’ i uznała go za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju - kategoria "D’’. W związku z powyższym organ odwoławczy niewątpliwie naruszył sformułowany w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius, gdyż w konsekwencji rozpatrzenia odwołania P. D. od orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] , która uznawała skarżącego jedynie za osobę częściowo niezdolną do czynnej służby wojskowej, orzekła, że skarżący jest trwale niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju – kat. D. Wskazać należy, że jest to niewątpliwe pogorszenie sytuacji skarżącego, szczególnie wówczas, gdy P. D. ubiegał się o przyjęcie go do zawodowej służby wojskowej. Wyjaśnić należy, że zgodnie z zakazem reformationis in peius organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Istotą tej instytucji jest procesowe zapewnienie stronie odwołującej się, że w wyniku złożenia odwołania jej sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu. Innymi słowy zakaz reformationis in peius ma na celu spowodowanie, aby strona w obawie przed pogorszeniem swej sytuacji prawnej nie rezygnowała ze składania odwołania (por. wyrok SN z 24.06.1993 r., III ARN 33/93 (PiP 1994, Nr 9 s.112). "Niekorzyść", o której mowa w art. 139 k.p.a., to obiektywne pogorszenie sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. Dodać również trzeba, że zakaz ten nie ma zastosowania jedynie w sytuacji, gdy organ odwoławczy wydaje decyzję kasacyjną z art. 138 § 2 k.p.a., w wyniku której organ pierwszej instancji ponownie rozpatruje sprawę (patrz uchwała 7 sędziów NSA z dnia 4 maja 1998 r., sygn. FPS 2/98, ONSA 1998/3/79, wyroki NSA z dnia 26 marca 1999 r. sygn. I SA/Gd 546/97, Lex Nr 36829, z dnia 21 grudnia 1998 r., sygn. I SA 820/98, Lex Nr 44547, wyrok WSA z dnia 24 lutego 2005 r., sygn. VII SA/Wa 1626/04, Lex Nr 165003, wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2000 r., sygn. III RN 161/99 OSNP). Przepis art. 139 k.p.a. wiąże zatem organ odwoławczy przy rozstrzygnięciu sprawy zarówno merytorycznie, jak i kasacyjnie, to jest na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Naruszenie powyższego zakazu Sąd ocenił, jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. B. Adamiak i J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. C.H. Beck, wydanie 9 str. 635). Wskazać ponadto należy, że organ odwoławczy, uchylając orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] nie tylko w żaden sposób nie wykazał, że orzeczenie to, wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. ale rozpoznając odwołanie od tego orzeczenia wydał w istocie zupełnie nowe orzeczenie, pozbawiając tym samym skarżącego możliwości jego weryfikacji w zwykłym trybie instancyjnym. Tak więc orzeczeniem tym organ nie tylko rażąco naruszył powołany już przepis art. 139 k.p.a., ale również zawartą w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstacyjności postępowania. Rzeczą organów przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem argumentacji Sądu. W świetle poczynionych ustaleń, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 ppsa orzekł, jak w sentencji.