II SA/Wa 1164/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.) Sędziowie WSA Jacek Fronczyk Janusz Walawski Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. T. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., umarzającą postępowanie z wniosku Z. P. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS podniósł, iż decyzją z dnia [...] maja 1978 r. Oddział ZUS w G. przyznał wnioskodawcy Z. P. rentę z tytułu niezdolności do pracy na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.). W związku z powyższym organ uznał, że postępowanie w sprawie renty rodzinnej w drodze wyjątku, prowadzone na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) stało się bezprzedmiotowe. Jednocześnie Prezes ZUS, powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1588/07, stwierdził, że samo uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy wyklucza możliwość ubiegania się o świadczenie "równoległe", tzn. świadczenie w drodze wyjątku. Następnie, uzasadniając sposób rozstrzygnięcia sprawy, organ powołał się na pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1311/06 i wskazał, że skoro przepis art. 83 przywołanej wyżej ustawy może być stosowany wobec tych ubezpieczonych, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, to w sytuacji nabycia prawa do emerytury lub renty brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. To z kolei, zdaniem organu, oznacza, że postępowanie w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku stało się bezprzedmiotowe. Dodatkowo organ stwierdził, że przepisy powołanej ustawy, z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia określonego w art. 83 tej ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes ZUS, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi, przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 388/01). Z uwagi na powyższe, Prezes ZUS uznał, że wniosek strony o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ww. ustawy jest bezprzedmiotowy, a wszczęte nim postępowanie należało umorzyć. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez Z. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga analizowana według powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b cytowanej ostatnio ustawy, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, taka sytuacja miała miejsce. Należy wskazać, iż zarówno decyzję z dnia [...] marca 2010 r., jak i decyzję z dnia [...] maja 2010 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, podpisała w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno - Rentowych E. N., działająca na podstawie upoważnienia z dnia [...] lipca 2006 r. Tymczasem podlegała ona obligatoryjnemu wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, z powodu wskazanego w art. 24 ust. 1 pkt 5 k.p.a. Należy podnieść, iż co prawda w art. 24 ust. 1 pkt 5 k.p.a. mowa jest o wyłączeniu pracownika organu administracji publicznej w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, czyli w sytuacji, gdy od decyzji organu I instancji przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia, jednak powyższe uregulowanie będzie miało również odpowiednie zastosowanie do sytuacji określonej w art. 127 § 3 k.p.a., tj. gdy od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do tego organu. Należy bowiem pamiętać, iż prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest wyjątkiem od klasycznego modelu postępowania dwuinstancyjnego, dlatego też wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco, a tym bardziej nie można go przenosić na inne instytucje postępowania, jak np. wyłączenie pracownika. Stąd też w sytuacji ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1164/10, umieszczony w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Regulacja ta, nakazująca obligatoryjne wyłączenie pracownika, jest gwarancją bezstronności, a tym samym prawidłowości i rzetelności orzekania. W uchwale z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 (publ. LEX nr 579940) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Stąd też, zdaniem Sądu, należy przyjąć, iż wyłączenie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie obejmuje tylko osoby piastującej funkcję ministra lecz obejmuje już innych pracowników upoważnionych przez organ do wydania decyzji podjętej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, co oznacza, iż art. 24 ust. 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Reasumując, Prezes ZUS ponownie rozpoznając sprawę z wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku Z. P. weźmie pod uwagę przedstawione wcześniej rozważania Sądu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak sentencji. O zwrocie koszów, w związku z wnioskiem pełnomocnika z urzędu zgłoszonym na rozprawie, orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).