II SA/Wa 1177/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2007 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. C. z dnia 15 stycznia 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni wskazała na kłopoty zdrowotne, w tym w szczególności chorobę kręgosłupa, która pojawiła się już w 1997 r. oraz na trudną sytuację życiową i materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes ZUS stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni na przestrzeni 49 lat życia w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 16 lat 6 miesięcy i 2 dni, jednakże w dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy nie udowodniła żadnego okresu popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz emerytalne i rentowe. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 1 grudnia 1992 r. Organ stwierdził, że brak jest okoliczności szczególnych, które po tej dacie stanowiły przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia, zwłaszcza, że nie była wówczas wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2004 r., w którym wskazano, że całkowita niezdolność do pracy istnieje od 30 czerwca 2003 r. do 31 października 2007 r. Lekarz stwierdził jednocześnie, że od 31 grudnia 1997 r. wnioskodawczyni była jedynie częściowo niezdolna do pracy. Zatem, przed powstaniem całkowitej niezdolności strona miała możliwość wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. Organ podkreślił, iż dla ustalenia daty powstania niezdolności do pracy nie mogą być uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty powstania niezdolności do pracy. Twierdzenie, że choroba rozpoczęła się wcześniej, niż ustalono to orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, bez przedstawienia przez stronę żadnych dowodów (karty choroby, zaświadczenia lekarskiego) nie mogło zostać przez organ uwzględnione. Prezes ZUS podkreślił, że przez okres 10 lat i 6 miesięcy przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy nie został udowodniony żaden okres składkowy, a w sprawie nie wystąpiły okoliczności szczególne usprawiedliwiające niewykonywanie zatrudnienia. Nadto, organ wskazał, że okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 16 lat 6 miesięcy i 2 dni jest nieadekwatny do wieku wnioskodawczyni i choć świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie pozostaje ono bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wskazał przy tym, że sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Okolicznością szczególną nie jest zatem brak ofert pracy dla bezrobotnych, czy też dłuższe przerwy w zatrudnieniu bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia. Organ wskazał jednocześnie, że podnoszona trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. C. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa ZUS. Wskazała, że znajduje się w szczególnej sytuacji, bowiem jest osobą schorowaną i całkowicie niezdolną do jakiejkolwiek pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Podkreślił, iż fakt, że skarżąca od czerwca 2003 r. jest całkowicie niezdolna do pracy nie usprawiedliwia braku aktywności zawodowej na początku lat 90-tych. Przerwa w zatrudnieniu, nawet przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, przekracza 7 lat. W października 1991 r. skarżąca zaprzestała pracy na stałe. Okoliczność, że obecnie skarżąca jest osobą ciężko chorą nie oznacza, że choroba ta usprawiedliwia brak ubezpieczenia w czasie, kiedy skarżąca była zdolna do pracy. Sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia, bowiem nie jest to świadczenie socjalne, nie jest też przyznawane wyłącznie ze względu na pogorszenie stanu zdrowia osoby od wielu lat niepracującej. W trakcie rozprawy skarżąca dodała, że mieszka w regionie, gdzie występuje bardzo wysokie bezrobocie, była osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy, jednakże nigdy nie otrzymała propozycji pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w sprawie świadczenia w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca na przestrzeni 49 lat życia przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 16 lat 6 miesięcy i 2 dni, jednakże w dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy – nie został udowodniony żaden okres składkowy i nieskładkowy. Skarżąca nie wykonywała wówczas żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. W czasie niewykonywania zatrudnienia wnioskodawczyni nie była osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Stwierdzenie przez lekarza orzecznika, że od 1997 r. skarżąca była częściowo niezdolna do pracy nie stanowi samo w sobie okoliczności szczególnej. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). W okresie ostatnich 10 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, nie istniały niezależne od skarżącej przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, których nie można byłoby przezwyciężyć. Tak długi okres nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nieuzasadniony zdarzeniem o charakterze nadzwyczajnym, niemożliwym do przewidzenia, nie pozwolił, zasadnie, Prezesowi ZUS na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślić należy, iż powołanie się przez skarżącą na chorobę kręgosłupa, która miała swój początek w 1997 r., nie stanowi również podstawy do przyjęcia przez organ innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wskazana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Organ zasadnie wskazał – powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1967 r. sygn. akt III URN 10/67 (OSNC 1968/2/29) – że ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwie bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika, dokumentacja z października 1997 r. (opis Tk kręgosłupa) została wzięta pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia, którym ustalono datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu, nie jest też okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS samo bezrobocie, o ile ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2620/04, Lex nr 188777). W aktach postępowania administracyjnego nie ma dowodów mogących świadczyć o podejmowaniu takich działań przez skarżącą. W świetle powyższego organ nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy, niż podana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, a wobec niespełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, brak było podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodzić należy się również z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w takim przypadku, sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.