II SA/Wa 1185/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu w dniu 17 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. ustanowić dla skarżącej U. K. radcę prawnego. U. K. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, w sprawie z jej skargi decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Otrzymuje emeryturę w wysokości 663 zł brutto miesięcznie (581,65 zł netto), zaś jej mąż otrzymuje rentę w wysokości 771,76 zł brutto miesięcznie (626 zł netto) oraz uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej "[...]". W urzędowym formularzu wniosku wskazano, że dochód z tego tytułu wynosi od 900 do 1100 zł miesięcznie. Z zeznania o wysokości przychodu uzyskanego w 2011 r. wynika, że przychód podatnika objętego ryczałtem wyniósł 12.972,00 zł. Majątek stanowi dom o powierzchni 214 m2 (jego stan wymaga remontu), lokal użytkowy o powierzchni 90 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 1100 m2, nieruchomość stanowiąca drogę o powierzchni 500 m2 , działka budowlana o powierzchni 1100 m2 oraz samochód [...] rok produkcji 1996. Małżonkowie nie mają oszczędności. Stałe miesięczne wydatki stanowią: opłata za energię elektryczną – 132,32 zł (dowód wpłaty z [...] kwietnia 2012 r.), leki – 367,65 zł (faktury VAT z czerwca 2012 r. na kwotę 109,90 zł, 115,76 zł, 61,89 zł oraz 80,10 zł), opłata za gaz – 33,73 zł (dowód wpłaty z dnia [...] czerwca 2012 r.), podatek rolny wraz z podatkiem od nieruchomości – 75,25 zł (ustalenie dokonane na podstawie kserokopii decyzji Burmistrza R. z dnia [...] lutego 2012 r.). Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1185/12, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalił wniosek U. K. o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż korzysta ona z ustawowego zwolnienia od tych kosztów oraz odmówił ustanowienia dla niej radcy prawnego i adwokata, wskazując na brak przesłanek, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. U. K. wniosła, w ustawowym terminie, sprzeciw od powyższego postanowienia, podważając argumentację zawartą w jego uzasadnieniu. Oświadczyła, że wraz z mężem, z posiadanej nieruchomości rolnej i działki budowlanej nie uzyskują żadnych dochodów. Podała, iż jej stałe miesięczne wydatki stanowią ponadto: opłata za wywóz nieczystości – 34,56 zł (faktura VAT z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]) i opłata za telefon – 50,06 zł (faktura VAT z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]). Skarżąca wskazała także na inne wydatki, tj. opłatę sezonową za ogrzewanie domu – 3.000 zł (brak rachunku) oraz koszty aparatu słuchowego dla jej męża – 1.568 zł (faktura VAT z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], uwzględniająca częściową refundację ze strony Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych). Z nadesłanej kserokopii podatkowej książki przychodów i rozchodów oraz rachunku z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] wynika, iż dochody męża skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej "[...]" w miesiącu czerwcu 2012 r. wyniosły 400 zł, zaś od miesiąca stycznia do maja – 3.400 zł (za pierwsze półrocze 2012 r. jest średnio 633,33 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 powołanej ustawy, a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "e" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych – a do takich należy niniejsza sprawa – nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Oznacza to zatem, że w tego rodzaju sprawach nie zachodzi konieczność rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia tych kosztów z mocy ustawy. Jeżeli zaś strona, pomimo ustawowego zwolnienia jej od kosztów sądowych, składa w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest umorzenie takiego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest ono bezprzedmiotowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r. o sygn. akt I OZ 319/12, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, stosując art. 254 § 1 i art. 260 w związku z art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 239 pkt 1 lit. "e" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnosząc się natomiast do wniosku U. K. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, należy wskazać, że zasługuje on na uwzględnienie. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi tylko ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Prawo to powinno być przyznawane wówczas, gdy strona jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiałaby dostęp do sądu. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie skarżąca w sposób wystarczający wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Osiągany bowiem łączny dochód w gospodarstwie domowym z tytułu emerytury skarżącej, renty jej męża oraz prowadzonej przez niego działalności gospodarczej "[...]" wynosi miesięcznie 1.840,98 zł netto. Stałe miesięczne wydatki wykazane przez stronę w formie rachunków i faktur za energię elektryczną, gaz, leki, telefon, podatek rolny wraz z podatkiem od nieruchomości oraz wywóz nieczystości wynoszą natomiast 693,57 zł. Po odliczeniu wskazanej kwoty, do dyspozycji skarżącej i jej męża pozostaje 1147,41 zł, a więc na jedną osobę w gospodarstwie domowym przypada 573,71 zł. Należy ponadto wziąć pod uwagę, iż w dniu [...] stycznia 2012 r. mąż skarżącej poniósł duży wydatek na zakup aparatu słuchowego. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa U. K. oraz wysokość osiąganego przez nią dochodu, przy uwzględnieniu wysokości obciążających skarżącą stałych wydatków oraz stanu jej zdrowia dowodzi, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie. Wobec tego należy uznać, że zostały spełnione przesłanki obligujące Sąd do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Godzi się również wyjaśnić, że w związku z faktem, iż skarżąca, wnosząc o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, wskazała, że jej wniosek obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, prawo pomocy przyznano w zakresie ustanowienia radcy prawnego, z uwagi na wskazanie go we wniosku jako pierwszego. W tym stanie rzeczy, stosując art. 254 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.