II SA/Wa 1187/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na orzeczenie dyscyplinarne Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej postanawia: 1. odmówić przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2016 r. oddalił skargę J. K. na orzeczenie dyscyplinarne Ministra Spraw Wewnętrznych. Skarżący był reprezentowany w sprawie przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru. J. K. wnioskiem z dnia 17 maja 2016 r. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, podnosząc, że ma zastrzeżenia do ustanowionego przez siebie pełnomocnika, a nie posiada wolnych środków finansowych na ustanowienie nowego pełnomocnika z wyboru. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, synem (ur. w 1997 r.) i pasierbicą (ur. w 1991 r.), a na dochód rodziny składa się wynagrodzenie jego oraz jego żony z tytułu stosunku służbowego, w łącznej wysokości 8.900 zł netto. Podniósł, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą opłaty za media, spłata rat zaciągniętych kredytów, codzienne utrzymanie - łącznie 6.300 zł miesięcznie, a także opłaty za paliwo - 750 zł oraz leczenie - koszty indywidualnej rehabilitacji. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,4 m2 i miejsca postojowe (współwłasność małżeńska), dwa samochody z 2007 r. - [...] i [...], około 33.000 zł oszczędności oraz papiery wartościowe na kwotę 13.000 zł, a córka - dom o powierzchni 110 m2 w miejscowości [...]. Wskazał, że musi zapłacić za pomoc prawną świadczoną przez ustanowionego pełnomocnika w wysokości 4.400 zł, zwrócić pobraną odprawę i ekwiwalent za urlop w wysokości 45.000 zł, a także świadczenie emerytalne w kwocie około 4.900 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżący, stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 249a powołanej ustawy, jeżeli (...) rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skoro zatem skarżący w tej sprawie jest zwolniony z ustawy z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, to postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jako zbędne, należało umorzyć. Natomiast art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron, korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 245 § 1 i 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawca posiada wraz z żoną stałe dochody w łącznej wysokości 8.900 zł, a także oszczędności w wysokości 33.000 oraz papiery wartościowe na kwotę 13.000 zł. Stałe miesięczne wydatki, związane z utrzymaniem rodziny, nie wyczerpują natomiast miesięcznego dochodu - wynoszą (zgodnie z oświadczeniem skarżącego) około 7.000 zł. Należy również wskazać, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.