II SA/Wa 1187/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2019 r. sprawy ze skargi małoletniego D.L. reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową U.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: organ/Prezes ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniemu D. L., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego U. L., po zmarłym ojcu A.L. Podstawą wydanego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i dokonana ocena prawna. Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym najpierw bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Ponadto w przypadku ubiegania się o świadczenie na warunkach ogólnych oraz fakt czy spowodowane było to okolicznościami niezależnymi od osoby ubezpieczonej, a konkretnie czy przerwy w zatrudnieniu i okresy braku aktywności zawodowej i ubezpieczeniowej były usprawiedliwione okolicznościami niezawinionymi przez osobę - np. spowodowane niezdolnością do pracy z powodu choroby lub innych ważnych przyczyn. Pojęcie ,,w drodze wyjątku‘’ nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o świadczenie, ale zaistnienia szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. Po ponownej analizie dokumentacji ubezpieczeniowej i medycznej wynika, że zostało udokumentowane 10 lat, 6 miesięcy i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 39 lat. W okresie 10 lat przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym zostały udowodnione tylko 2 lata, 11 miesięcy i 22 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W okresach od 1 lipca 2001 r. do 31 sierpnia 2004 r. , od 20 lipca 2006 r. do 14 września 2007 r. oraz od 21 maja 2009 r. do 10 maja 2011 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy ojciec dziecka nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w tych okresach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie zaistniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Wobec powyższego nie można uznać, że przyczyną niespełnienia warunków świadczenia na podstawie ustawy był zbieg szczególnych okoliczności. Nie zostały bowiem udowodnione okoliczności wyjątkowe, które usprawiedliwiałyby niemożności podjęcia zatrudnienia przez ojca dziecka połączonego z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie. Natomiast negatywnych skutków nadużywania alkoholu ojciec dziecka mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Skargę na decyzje Prezesa ZUS złożyła U. L. działająca w imieniu i na rzecz małoletniego D. L., w której argumentowała, że renta rodzinna w trybie specjalnym należy się dziecku, które straciło ojca. Ojciec nie mógł znaleźć zatrudnienia z uwagi na bezrobocie i chorobę. Znalazł pracę, ale po trzech miesiącach zmarł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymywał argumentację, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "ustawą o emeryturach i rentach z FUS"). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym. Należy zauważyć, iż ocena legalności decyzji administracyjnej pod kątem zastosowania przepisów prawa materialnego - poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie może zostać dokonana tylko i wyłączenie na tle niewadliwych ustaleń faktycznych. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych ma zastosowanie wówczas, gdy, organ wydający rozstrzygnięcie nie zastosował się do reguł swobodnej oceny dowodów. Zarzut ten znajdzie zastosowanie wówczas, gdy organ dokonał ustaleń faktycznych w oderwaniu od zgromadzonych dowodów, a także gdy podstawą ustaleń faktycznych stały się wszystkie dowody, ale doszło do ich nieprawidłowej oceny z punktu widzenia logiki, wskazań wiedzy albo doświadczenia życiowego. Stosownie do art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przesłankami warunkującymi ubezpieczonemu lub członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku są - po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Stosownie do treści art. 68 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej: - do ukończenia 16 roku życia, - do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat życia albo, - bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie o którym mowa w pkt 1 i 2. Przepis ten ma zastosowanie sprawie świadczenia w trybie wyjątkowym i przepis art. 83 ust.1 nie jest przepisem szczególnym. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego z wyroku z dnia 11 maja 2000 roku, sygn. akt II SA 2524/99, w którym stwierdzono, że względem renty rodzinnej przyznawanej w drodze wyjątku, stosuje się odpowiednio art. 68 ust.1 pkt 1- 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Decyzja w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma charakter decyzji uznaniowej. Należy zauważyć, iż wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ nie jest związany tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje spełnienia każdego żądania (wyrok NSA z 9 marca 2006 roku, sygn. akt I OSK 1265/05, LEX nr 198275). Kontrola decyzji uznaniowych z punktu widzenia procesu stosowania prawa podlega kontroli organu i pozwala odnieść się do wszystkich założeń, przesłanek i ustaleń jakimi się kierował. Jednym z koniecznych elementów decyzji opartej na uznaniu administracyjnym jest jej uzasadnienie. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostatecznie rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Administracja publiczna nie powinna zmierzać w swoich działaniach wyłącznie do realizowania poszczególnych norm prawnych bez uwzględniania celów zakładanych przez ustawodawcę, wyrażonych w różnego rodzaju ogólnych dyrektywach lub zasadach prawa. Podstawą odmowy przyznania stronie skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku było niespełnienie jednej z przesłanek, tzn. że zmarły ojciec dziecka "nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności". Zdaniem sądu należy zgodzić się z organem, iż metoda wyjaśnienia pojęcia "szczególnych okoliczności" wymaga bardzo dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W ocenie Sądu, organ nie sprostał temu obowiązkowi. Organ całkowicie pominął stan zdrowia zmarłego ojca dziecka i ograniczenia związane z jej podjęciem. Organ nie przeprowadził jakiejkolwiek oceny sytuacji kiedy zmarły ojciec dziecka, pomimo orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do pracy podejmował i podjął zatrudnienie, od którego pracodawca odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne. Całkowicie nie została przez organ wyjaśniona sprawa związana z nadużywaniem alkoholu przez zmarłego ojca dziecka. Z powyższych względów zaskarżona decyzja powinna zostać usunięta z obrotu prawnego. W toku postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy organ winien uwzględnić wyżej wyrażone stanowisko Sądu, ponieważ ze skarżonej decyzji nie wynika, aby organ kwestionował inne przesłanki objęte przepisem art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona decyzja narusza prawo, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) P.p.s.a.