II SA/Wa 1192/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie WSA Joanna Kube (spr.) Sławomir Antoniuk Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2011 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E.S. od decyzji z dnia [...] marca 2011 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca do dnia [...] lutego 2011 r. pobierała rentę rodzinną po zmarłym ojcu, na podstawie art. 68 ustawy o emeryturach i rentach, do której prawo ustało w związku z ukończeniem 25 roku życia. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku, organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie spełnia warunków wynikających z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, co uniemożliwia przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku. Jest bowiem osobą pełnoletnią i nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, co pozwala na podjęcie zatrudnienia w celu zapewnienia sobie środków utrzymania. Sama zaś konieczność kontynuowania nauki, po uzyskaniu wykształcenia średniego, nie skutkuje przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy, tj. wiek poniżej 18 roku życia. Dodatkowo organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do tego rodzaju świadczenia, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której E.S. zakwestionowała zaskarżoną decyzję uznając ją za krzywdzącą. W uzasadnieniu skarżąca podała, że jest sierotą zupełną i obecnie uczęszcza do Medycznej Szkoły Policealnej w S. Podała, że na [...] gdzie mieszka jest bardzo duże bezrobocie i szanse na znalezienie pracy są nikłe. Jednocześnie jej sytuację pogarsza fakt, że szkoła, do której uczęszcza ma dzienny system nauczania. Podkreśliła, iż przedłużenie pobierania renty rodzinnej do ukończenia 26 roku życia umożliwi jej ukończenie studium i zdobycie wykształcenia, a tym samym ułatwi znalezienie pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie podniósł, że fakt, iż skarżąca się uczy nie czyni jej niezdolną do pracy. Nie jest okolicznością szczególną w sprawie przyczyna dla jakiej nie ma już prawa do renty ustawowej - wyczerpanie tego prawa wraz z ukończeniem wskazanego w ustawie wieku wynika z przepisów emerytalno-rentowych. Fakt, że w 22 roku życia utraciła ona matkę spowodował podniesienie otrzymywanego przez nią świadczenia ustawowego o dodatek dla sieroty zupełnej. Utrata jedynego żyjącego rodzica przez dorosłą już osobę nie jest żadnym argumentem za przyznaniem jej świadczenia w drodze wyjątku. Jest wyłączną sprawą strony, z jakiej przyczyny w 25 roku życia nie zdobyła jeszcze żadnego zawodu, mimo pobierania renty rodzinnej po zmarłym ojcu mającej umożliwić jej naukę i usamodzielnienie się. Pismami z dnia 20 czerwca 2011 r. i z dnia 18 października 2011 r. skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w skardze. Podała, że jest w ciężkiej sytuacji materialnej. Załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] marca 2006 r., którym orzeczono u niej okresowo do dnia [...] marca 2009 r. [...] stopień niepełnosprawności ustalony od [...] lutego 2004 r. i poinformowała jednocześnie, że aktualnie nie ustalono u niej niepełnosprawności, co uważa za krzywdzące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W przedmiotowej sprawie należy podzielić stanowisko organu, iż E.S. nie spełnia łącznie przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Skarżąca urodzona w dniu [...] lutego 1986 r. jest osobą pełnoletnią, zdolną do pracy, ponieważ jest w wieku umożliwiającym zatrudnienie i kontynuującą naukę. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym wskazany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącej nie dotyczą, bowiem lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził u strony całkowitej niezdolności do pracy. Przez pojęcie natomiast wieku, jako przeszkodzie w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającym w konsekwencji do świadczenia (tu renty rodzinnej) w drodze wyjątku, należy bowiem rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia), a nie ogólną granicę wieku uczących się lub studiujących, w tym uprawniającą do renty rodzinnej na zasadach ustawowych. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje w kontekście unormowania tego przepisu uprawnieniami dziecka do świadczenia w drodze wyjątku po ubezpieczonym rodzicu. Kontynuowanie nauki, nie pozwala na obejście rygorystycznie sformułowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, który służy zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, w myśl przepisów kodeksu pracy, podjąć zatrudnienie w celach zarobkowych. W obecnym stanie prawnym nie ma bowiem zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy (podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA 2538/01, LEX nr 82806). Odnosząc się zaś do podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] marca 2006 r. została zaliczona do [...] stopnia niepełnosprawności należy wskazać, iż nie ma to znaczenia w niniejszej sprawie. Powyższe orzeczenie, wydane bowiem na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), nie jest dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach. Reasumując, skoro w sytuacji E.S. przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach jest to okoliczność eliminująca skarżącą z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Należy także podkreślić, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia w trybie wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.