II SA/Wa 1208/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie WSA Jacek Fronczyk Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2011 r. znak: [...] działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił J. P. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku zgodnie z powołanym wyżej przepisem jest możliwe, jeżeli spełnione zostaną następujące warunki: – wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym w rozumieniu ustawy emerytalnej, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że aby przyznane zostało świadczenie w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w ww. przepisie, muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z przedstawionej dokumentacji znajdującej się w aktach emerytalno – rentowych wynika, że wnioskodawca nie osiągnął określonego przepisami ustawy wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. Ponadto orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] nie został uznany za niezdolnego do pracy. Pismem z dnia 24 października 2012 r. J. P., zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy uznając, że wydana decyzja jest niesłuszna i niesprawiedliwa, bowiem pozbawia go prawa do wcześniejszej emerytury. Wyjaśnił, że spełnił wszystkie wymogi konieczne do przyznania emerytury w drodze wyjątku. Dodał również, że od kilku lat jest leczony na choroby układu nerwowego i inne choroby przewlekłe. Nadmienił, że przepracował ponad 30 lat odprowadzając składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że J. P. ma ukończone 58 lat życia oraz legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym, wynoszącym 32 lata, 2 miesiące i 24 dni. Fakt, że nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego nie stanowi przesłanki do przyznania emerytury w drodze wyjątku, ponieważ nie jest to szczególna okoliczność, która uniemożliwia nabycie w przyszłości prawa do emerytury w trybie zwykłym. Zdaniem organu wnioskodawca nie spełnia wymaganego w art. 83 ustawy warunku wieku uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia oraz nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Okoliczności te wykluczają go z grona osób, którym może być przyznana emerytura w drodze wyjątku. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2011 r. ustaliło, że J. P. nie jest niezdolny do pracy, a nie przedstawiono żadnych nowych dowodów dotyczących leczenia, które stanowiłyby podstawę do ponownego skierowania sprawy do lekarza orzecznika. Na powyższą decyzję J. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o zmianę decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem uznał, że odmowa przyznania wcześniejszej emerytury jest niesprawiedliwa i bardzo krzywdząca. Dowodził, że w aktach sprawy znajdują się odpowiednie dokumenty dające obraz jego kondycji zdrowotnej, sytuacji materialnej, rodzinnej oraz sposobu w jaki pozbawiony został środków do życia. Odnosząc się do zarzutu nieprzedstawienia nowych dowodów dotyczących leczenia, J. P. podał, że obowiązkiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było pisemne wystąpienie do skarżącego o uzupełnienie dokumentacji medycznej. Podniósł ponadto, że postępowanie zakończone odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku przeprowadzone było z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy emerytalno – rentowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi wyjaśniając, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też świadczeniem zamiennym dla zasiłku dla bezrobotnych. Nadmienił, że fakt utracenia pracy i wyczerpania prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie jest wystarczający, by przyznać jakiekolwiek świadczenie emerytalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku może zostać przyznane uznaniową decyzją Prezesa ZUS wyłącznie w przypadku kumulatywnego spełnienia wskazanych przesłanek. Celem tej instytucji jest umożliwienie uzyskania świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które z przyczyn od nich niezależnych nie mogą uzyskać świadczenia przyznawanego w zwykłym trybie. J. P. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy. Z akt sprawy wynika, że nie jest całkowicie niezdolny do pracy ze względu na stan zdrowia i nie osiągnął wieku emerytalnego 65 lat (obecnie ma 59 lat). Całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego, jest podstawowym warunkiem, który należy spełnić, aby otrzymać świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02 - LEX nr 14231). Skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także w skardze wskazuje na swój zły stan zdrowia. Jednak nie odnajduje to potwierdzenia w dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się trzy orzeczenia lekarskie ZUS, a mianowicie orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2007 r., następnie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2010 r. i orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2011 r. Wszystkie one stwierdzają, że J. P. nie był niezdolny do pracy. Orzeczenie z dnia [...] lutego 2011 r. zostało wydane w oparciu o bezpośrednie badanie, a także po dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym dokumentacji z przebiegu leczenia ambulatoryjnego, zaświadczenia o stanie zdrowia wystawionego w dniu [...] października 2011 r. oraz wyników badań dodatkowych. Ponadto przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono: stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy, poziom wykształcenia, wiek, predyspozycje psychofizyczne. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2011 r., zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach, jest wiążące dla Prezesa ZUS. Natomiast Sąd nie ma uprawnień do badania orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS czy komisji lekarskich ZUS, nie ma też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Całkowicie nietrafny jest więc zawarty w skardze zarzut dotyczący braku wezwania przez Prezesa ZUS do nadesłania nowej dokumentacji obrazującej kondycję zdrowotną skarżącego. Znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia stanowią pełny obraz stanu zdrowia J. P.. Uzasadnione jest więc stanowisko organu, że ogólna kondycja zdrowotna skarżącego pozwala na podjęcie pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślić należy, że Sąd nie neguje schorzeń i dolegliwości, na które cierpi skarżący, nie podważa też jego trudnej sytuacji materialnej, jednak wymienione okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.