II SA/Wa 1215/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Beata Gibzińska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przesłania kopii akt postępowania postanawia odmówić przyznania M.S. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata M.S. wraz ze skargą na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przesłania kopii akt postępowania wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia z dnia 20 lipca 2018 r. przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 13 sierpnia 2018 r. skarżący nadesłał wypełniony formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. Opłacenie zatem kosztów sądowych oraz profesjonalnego pełnomocnika pozbawiłoby go zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i korzysta z pomocy finansowej matki, która ponosi niezbędne wydatki. Jest współwłaścicielem w ¼ udziału, domu o powierzchni 213 m2 i wartości 630.000 zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio 1,519 m2 (o wartości ok. 65.000 zł), 1.078 m2, 6.683 m2, z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na kwotę 4.809,50 zł oraz 50 akcji [...] S.A. o nominalnej wartości 5.000 zł. Ponadto skarżący podał, że posiada zaległości w zapłacie podatków, zobowiązania wynikające ze spraw urzędowych oraz zadłużenie względem matki. Oświadczył, że ma umowę z adwokatem do innej sprawy w innym sądzie (nie w sądzie administracyjnym) oraz ma też przyznanego pełnomocnika z urzędu w innej sprawie. Wobec faktu, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie M.S. o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2018 r. wezwano skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302); zwanej dalej P.p.s.a., do złożenia w terminie 14 dni, dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: udzielenie informacji czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie czy też wspólnie z matką, nadesłanie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy (w przypadku, jeśli nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano do złożenia stosownego oświadczenia), nadesłanie oświadczenia o uzyskiwanych dochodach przez matkę, na której utrzymaniu faktycznie pozostaje, łącznie z kserokopią dokumentów, z których wynika ich aktualna wysokość, udzielenia informacji o jej stanie majątkowym (w tym ewentualnych oszczędnościach), nadesłanie oświadczenia o stałych (miesięcznych) niezbędnych kosztach utrzymania, w tym kserokopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, itp.) oraz udzielenie informacji potwierdzonej kserokopią dokumentu, że jest bądź nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 12 września 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji upływał z dniem 26 września 2018 r. W odpowiedzi z dnia 26 września 2018 r. na powyższe wezwanie skarżący wskazał, że nie posiada rachunków bankowych i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Oświadczył, że nie przedłoży dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej matki, bowiem, w jego ocenie, nie jest ona uczestnikiem postępowania. Jednocześnie podważył zasadność przepisów ustawowych przewidujących wymóg wskazania przez skarżącego informacji dotyczących stanu finansowego matki wymienionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że Sąd nie może zmuszać go do ujawnienia informacji, które powinny być konstytucyjnie chronione. Dodatkowo podał, że zwrócił się do emitenta – [...] S.A. o określenie realnej wartości posiadanych 50 akcji wnioskując o przedłużenie terminu do nadesłania odpowiedzi (skarżący nie załączył jednak żadnego dowodu potwierdzającego dokonanie tej czynności). Mając powyższe na względzie zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym i obejmować zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jak już wyżej wskazano zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów, ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W orzecznictwie wskazuje się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12, Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez skarżącego wniosek uznano, że nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna, by kwalifikowała się do przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Po nadesłaniu dodatkowych informacji, w dalszym ciągu skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób jasny i rzetelny. Zwrócić należy uwagę, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe korzystając z pomocy finansowej matki, która ponosi niezbędne koszty jego utrzymania. Nie jest zatem wiadome, czy skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z matką oraz czy jest niezdolny do podjęcia pracy. Trudno przyjąć, by prawo pomocy należało przyznać osobie zdolnej do pracy, która obiektywnie ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, jednak tylko z wiadomych sobie powodów tego nie czyni. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że orzekając o przyznaniu prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód (lub jego brak), ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Skarżący nie wskazał by istniały przeciwwskazania do pracy zarobkowej (całkowita lub częściowa niezdolność do pracy). Skoro skarżący posiada możliwości zarobkowe to powinien dążyć do poprawy sytuacji finansowej i majątkowej. Ponadto należy wskazać, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a Sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie skarżący z tej inicjatywy nie skorzystał. Na zarządzenie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., pismem z dnia 26 września 2018 r. udzielił informacji zdawkowych i ogólnikowych. Nie nadesłał także żadnych dokumentów źródłowych, w tym m. in. kosztów utrzymania czy też zaświadczenia z urzędu pracy. Podważył zasadność przepisów przewidujących wymóg wykazania przez skarżącego informacji dotyczących stanu finansowego osób trzecich i podkreślił, że Sąd nie może zmuszać go do ujawnienia tych informacji. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie ujawnił swojej rzeczywistej sytuacji bytowej oraz możliwości finansowych matki, na której utrzymaniu faktycznie pozostaje. Nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Podkreślić należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej. Nie do przyjęcia jest taki sposób prowadzenia czynności wyjaśniających w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, w którym skarżący podaje informacje niekompletne, pomimo wezwania nie precyzuje ich w sposób dostateczny. W postępowaniu tym nie jest rolą Sądu prowadzenie dochodzenia i dowodzenia rzeczywistego stanu majątkowego strony i kierowania wezwań dla wyjaśniania kolejnych wątpliwości pojawiających się wraz z nowymi dokumentami przedkładanymi przez skarżącego. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że skarżący nie jest osobą ubogą. Jak wynika ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest współwłaścicielem w ¼ udziału domu o powierzchni 213 m2 i wartości 630.000 zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio 1,519 m2 (o wartości ok. 65.000 zł), 1.078 m2, 6.683 m2, z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na kwotę 4.809,50 zł oraz 50 akcji [...] S.A. o nominalnej wartości 5.000 zł. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Także sposób, w jaki jest wykorzystywany majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy dana osoba posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów sądowych. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Strona, która dysponuje wolnymi składnikami majątku (w tym przypadku dwóch z wymienionych działek), powinna sama bez pomocy państwa pokrywać wydatki związane ze swoim udziałem w sprawie. Odnośnie wniosku skarżącego co do przedłużenia terminu na nadesłanie odpowiedzi emitenta określającej realną wartość posiadanych 50 akcji [...] S.A. należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący bowiem nie udokumentował faktu złożonego zapytania do [...] S.A. Podkreślić należy, że skarżący decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością w zapewnieniu środków na ten cel i w związku z tym wcześniej ustalić realną wartość posiadanych akcji. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 255 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.