II SA/Wa 122/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia WSA Sławomir Fularski Protokolant Agnieszka Żak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi T.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku T.N. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] września 2009 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej po zmarłym mężu w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie, a brak jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Konieczne jest zatem zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że w przedmiotowej sprawie renta rodzinna po zmarłym mężu nie może być przyznana T.N., bowiem nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. W toku postępowania organ ustalił, że zmarły w wieku 54 lat mąż wnioskodawczyni miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 21 lat, 10 miesięcy i 19 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci męża T.N., na wymaganych 5 lat, udokumentował 1 rok, 5 miesięcy i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Od dnia [...] października 1975 r. do dnia [...] lipca 1978 r., od dnia [...] września 1998 r. do dnia [...] grudnia 2000 r. i od dnia [...] lutego 2001 r. do dnia [...] października 2006 r., tj. do dnia śmierci wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W tym okresie nie była wobec męża wnioskodawczyni orzeczona całkowita niezdolność do pracy, wykluczająca podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Ponadto podał, że wobec T.N. nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz nie osiągnęła wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat, a zatem nie spełnia przesłanki określonej w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, tj. niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w trybie wyjątku. Ponadto wskazał, że kwestia trudnej sytuacji materialnej nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której T.N. zakwestionowała zaskarżoną decyzję uznając ją za krzywdzącą i wnosząc o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym mężu. Skarżąca wskazała, że "szczególne okoliczności" wskazane w uzasadnieniu decyzji nie są wyraźnie sprecyzowane, a zatem powinny być indywidualnie rozpatrywane. W związku z tym, w ocenie skarżącej, skoro w chwili obecnej pozostaje bez środków utrzymania i możliwości podjęcia zatrudnienia, a także wobec faktu, iż jest obywatelką [...] i samotną wdową okoliczności te stanowią niewątpliwie sytuację wyjątkową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że obce obywatelstwo nie czyni skarżącej niezdolną do pracy, ani ze względu na wiek, ani stan zdrowia, ani w związku z posiadaniem Karty Polaka. Sytuacja skarżącej, najbardziej nawet szczególna, nie jest tożsama z wykazaniem w sprawie okoliczności szczególnych, te bowiem winny dotyczyć wyłącznie osoby zmarłego i przyczyn, dla jakich pozostawał poza ubezpieczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przede wszystkim należy podkreślić, że organ słusznie podniósł, że T.N. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona w dniu [...] marca 1956 r. (53 lata) nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat. Ponadto nie orzeczono wobec skarżącej całkowitej niezdolności do pracy, a zatem nie można uznać, iż nie może ona podjąć zatrudnienia. Brak spełnienia przez T.N. powyższej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez konieczności ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 711/07). Nie ma więc potrzeby odnoszenia się do innych przesłanek z tego przepisu, nawet w sytuacji, gdyby te przesłanki były spełnione, gdyż świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane. Dodatkowo należy podnieść, że w ocenie Sądu prawidłowa jest także ocena dokonana przez organ, która wskazuje, że w przypadku zmarłego męża skarżącej nie wystąpiła przesłanka szczególnych okoliczności, uniemożliwiających spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Z ustaleń Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że zmarły na przestrzeni 54 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 21 lat, 10 miesięcy i 19 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast wymaganych 5 lat ubezpieczenia, udokumentowano 1 rok, 5 miesięcy i 15 dni tych okresów. Ponadto w latach 1975-1978 i 1998-2000 występowały przerwy w ubezpieczeniu. Podkreślić należy, że pomimo długiego, ponad 21 letniego stażu ubezpieczeniowego męża T.N. nie zostało wykazane, aby mąż skarżącej, z przyczyn od siebie niezależnych i niemożliwych do pokonania, przy dołożeniu należytej staranności, nie mógł kontynuować zatrudnienia, tym bardziej, iż w tym okresie do momentu śmierci nie była wobec niego orzeczona zarówno całkowita jak też częściowa niezdolność do pracy. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.