I OSK 711/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz Jerzy Solarski (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1461/06 w sprawie ze skargi R. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę kasacyjną; 2. przyznaje adwokatowi M. Ł. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 146,40 (sto czterdzieści sześć 40/100) złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany dalej WSA lub Sądem I instancji), wyrokiem z dnia 23 stycznia 2007r. sygn. akt II SA/Wa 1461/06 oddalił skargę R. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu WSA przytoczył ustalenia organu z których wynikało, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2003r. R. Ł. został uznany za zdolnego do pracy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, przewidzianego w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i renach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwaną dalej ustawą emerytalną, Prezes ZUS w decyzji z dnia [...] wskazał, że nie został spełniony jeden z warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie - warunek całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS. Od decyzji tej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył R. Ł. wskazując, że na podstawie opinii biegłego sądowego z dnia [...] stycznia 2004r. został uznany za człowieka całkowicie niezdolnego do pracy. Decyzją z dnia [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i w jej motywach przytoczył wcześniejszą argumentację. Ponownie naprowadził, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2006r. wnioskodawca został uznany za częściowo niezdolnego do pracy od 1 stycznia 2005r. do 21 grudnia 2008r. W związku z powyższym R. Ł. nadal nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 cyt. ustawy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Jednocześnie wyjaśnił, że podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, które wiąże organ. Oznacza to, że przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. W skardze na powyższą decyzję R. Ł. wniósł o jej uchylenie podnosząc, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym. Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. WSA oddalając skargę powołał się na przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej z którego wynika, że prawo do świadczeń przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych w przepisie tym warunków. Bezspornym jest, że R. Ł. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2006r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy; od tego orzeczenia wnioskodawca złożył sprzeciw i w wyniku rozpoznania sprzeciwu orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] maja 2006r. został uznany za jedynie częściowo niezdolnego do pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej organ jest związany tym orzeczeniem i nie ma możliwości uznania, że skarżący mimo braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Wobec tego zasadnie Prezes ZUS wskazał, że orzeczona u skarżącego częściowa niezdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia, skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Podkreślając wyjątkowość przyznawanego w trybie art. 83 ustawy świadczenia Sąd I instancji wskazał, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, ponieważ nie jest to świadczenie socjalne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł R. Ł., reprezentowany przez adwokata z urzędu. Zaskarżając wyrok w całości na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, 2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że Sąd mylnie uznał, jakoby skarżący nie spełniał jednego z warunków wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, a mianowicie warunku niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Za wiążące przyjęto stanowisko lekarza orzecznika ZUS, który w opinii z dnia [...] kwietnia 2006r. uznał R. Ł. za jedynie częściowo niezdolnego do pracy. Natomiast z przedstawionej przez skarżącego opinii biegłego sądowego z dnia 15 marca 2004r. sporządzonej w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w K. sygn. akt [...] wynika, że R. Ł. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Biegły we wnioskach wyraźnie stwierdził, że R. Ł. jest całkowicie niezdolny do pracy, ponieważ jedyne oko, przez które praktycznie cokolwiek widzi uległo takiemu osłabieniu - odwarstwieniu siatkówki - że jest on całkowicie niezdolny do pracy na stałe. Zdaniem skarżącego opinia ta może stanowić dowód w sprawie i zaświadczyć o tym, że przesłanka z art. 83 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy jest spełniona. Według skarżącego nie jest słuszne stanowisko, że decydujące znaczenie ma opinia lekarza-orzecznika pracującego na rzecz podmiotu mającego wypłacać świadczenie z której to opinii wynika, że stan zdrowia skarżącego jest odmienny od tego, jaki opisany jest w opinii biegłego sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Uznając, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw. W podstawach kasacyjnych wniesionego środka odwoławczego sformułowany został wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego. Oznacza to, że poza skargą kasacyjną znalazły się ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracyjny, które Sąd I instancji w całości podzielił. Wobec tego powtórzyć należy, że R. Ł. orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...].05.2006r. uznany został za częściowo niezdolnego do pracy od dnia 1.01.2005r, do dnia 31.12.2008r.; wniosek natomiast o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku złożony został do Prezesa ZUS w dniu 19.10.2005r. W takim stanie faktycznym ocenie podlega podana w skardze kasacyjnej podstawa wymieniona w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., a zarzut na tej podstawie oparty dotyczy naruszenia przez WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. ustawy emerytalnej. Zgodnie z przepisem art. 83 ust.1 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Sformułowanie powyższego przepisu nie pozostawia żadnych wątpliwości co do uznaniowego charakteru decyzji Prezesa ZUS w przedmiocie świadczenia. Uznanie jednak będzie wchodzić w rachubę dopiero w sytuacji, gdy ubezpieczony spełni podstawowy warunek w postaci całkowitej niezdolności do pracy lub warunek wieku, z których każdy samoistnie uniemożliwia podjęcie pracy lub działalności podlegającej ubezpieczeniu społecznemu. Dopiero po spełnieniu takiej przesłanki Prezes Zakładu ma możliwość rozważenia czy ubezpieczony spełnia pozostałe kryteria uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, do których ustawa zalicza warunek braku niezbędnych środków utrzymania oraz warunek, który określa "szczególnymi okolicznościami" wykluczającymi ustalenie prawa do emerytury lub renty w "trybie zwykłym". Jak już wyżej podano, skoro poza skargą kasacyjną znalazły się ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, a więc dotyczące stopnia niezdolności do pracy to stwierdzić należy, że R. Ł. nie spełnia podstawowego warunku do uzyskania renty w drodze wyjątku, w postaci całkowitej niezdolności do pracy. Zaznaczyć też należy, że niezdolność taka nie występowała u wnioskodawcy zarówno w dacie składania wniosku o to świadczenie, jak i w dacie orzekania przez Prezesa ZUS. Dlatego też brak było podstaw do przyznania dochodzonego świadczenia. Reasumując stwierdzić należy, że oddalając skargę na decyzję odmawiającą prawa do renty w drodze wyjątku z powodu braku całkowitej niezdolności do pracy u skarżącego, Sąd I Instancji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego. Ponieważ skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.