II SA/Wa 1230/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Janusz Walawski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2015 r. o odmowie przyznania K. C. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powołany wyżej przepis może mieć ponadto zastosowanie tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na zasadach ogólnych. W świetle art. 83 ustawy tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty jest pogląd, iż za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. W ocenie organu w sprawie niniejszej nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Strona nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które wnioskodawca nie miał wpływu. Wnioskodawca na przestrzeni 61 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, posiada udokumentowany łączny okres ubezpieczenia wynoszący 22 lata, 6 miesięcy i 2 dni okresów składkowych, który jest nieadekwatny do wieku. Organ stwierdził, że wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w przepisie prawa. W ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, jak i w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych został udowodniony okres wynoszący 2 lata, 4 miesiące i 7 dni okresów składkowych. Organ wskazał, że wnioskodawca w okresach od [...].06.1970 r. do [...].01.1972 r., od [...].08.1974 r. do [...].10.1976 r., od [...].10.1978 r. do [...].12.1979 r., od [...].11.1987 r. do [...].09.1991 r., od [...].03.2001 r. do [...].11.2006 r. oraz od [...].06.2009 r. do [...].06.2010 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 15 lat nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od [...].07.2008 r. do [...].05.2009 r. w okresie od [...].08.2008 r. do [...].05.2009 r. wnioskodawca nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne. Organ po dokonaniu analizy przebiegu ubezpieczenia stwierdził, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Odnosząc się do podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestii złego stanu zdrowia, który już przed ustaleniem całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiał wykonywanie zatrudnienia, organ wskazał, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Nadto, ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.07.1967 r., sygn. akt: III URN 10/67). Na podstawie przedłożonych przez stronę dowodów w zakresie stanu zdrowia, lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz ponownie orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., uznał wnioskodawcę za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] września 2013 r. do [...] września 2015 r. Częściowa niezdolność do pracy, wprawdzie istniała przed [...] września 2013 r., jednakże nie da się ustalić na podstawie zawartej w aktach dokumentacji medycznej daty jej powstania. Prezes ZUS wskazał, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. W ocenie organu, istniejąca przed [...] września 2013 r. częściowa niezdolność do pracy nie uniemożliwiała stronie podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała. Organ podniósł również, że wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, że świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są świadczeniami socjalnymi. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi K. C., reprezentowanego przez radcę prawnego, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, pełnomocnik zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego: - art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a w szczególności pominięcie sytuacji materialnej uniemożliwiającej samodzielną egzystencję skarżącemu, - art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie w dniu [...] czerwca 2015 r. będącej powieleniem decyzji wcześniejszej z dnia [...] lutego 2015 r., czego potwierdzeniem jest uzasadnienie decyzji, z którego wynika, że argumentacja skarżącego przy ponownym rozpatrzeniu wniosku nie została wzięta pod uwagę, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez przyjęcie, iż uzależnia on przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczonego, gdy tymczasem staż ten jest niewątpliwie ważny, ale w powiązaniu z innymi okolicznościami – przesłankami wskazanymi w ww. przepisie ustawy. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazał, że argumentacja organu koncentruje się przede wszystkim na wykazaniu, iż przerwy w zatrudnieniu skarżącego spowodowały nienabycie przez niego uprawnień do świadczenia ustawowego. Jednakże przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczonego, chociaż niewątpliwie staż ten, w powiązaniu z innymi okolicznościami faktycznymi, może mieć znaczenie dla oceny, czy w sprawie występują szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 § 1 ustawy emerytalnej. Lekarz orzecznik stwierdził u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy do [...] września 2015 r. Z grona licznych zdiagnozowanych schorzeń, jako zasadniczą przyczynę całkowitej niezdolności do pracy uznano tętniak odcinka piersiowego tętnicy głównej. Wykluczona jest w tej sytuacji możliwość podjęcia przez skarżącego jakiejkolwiek pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Skarżący był zatrudniony w firmie zajmującej się ochroną mienia, ale stan zdrowia uniemożliwiał dalszą pracę. Mimo dużego bezrobocia skarżący chciał pracować i pracę zdobył, natomiast to choroba uniemożliwiła mu kontynuowanie zatrudnienia. Pełnomocnik podniósł, że skarżący jest osobą samotną. Ciężka sytuacja materialna zmusiła skarżącego do podjęcia decyzji o przeprowadzeniu się do matki. Decyzja ta była niezwykle trudna zarówno dla skarżącego, jak i dla jego matki. Matka skarżącego ma już 85 lat i zamiast żyć spokojnie i godziwie na zasłużonej emeryturze, musi dzielić się kwotą swojej emerytury ze skarżącym. Wysokość emerytury matki skarżącego to kwota 1937,00 zł. Na około 800-900 zł kształtują się wydatki związane z utrzymaniem samego mieszkania – czynsz, energia elektryczna, woda i gaz. Ponadto stan zdrowia matki skarżącego jest niestety niezadowalający. Miesięczny koszt jej leków to kwota 300 zł. Dodając do tego miesięczny koszt leków skarżącego, czyli kwotę ok. 500 zł miesięcznie, to właściwie jego matce pozostaje już niewiele z jej emerytury. Warto również wskazać, że leki przyjmowane przez skarżącego są lekami ratującymi życie, co oznacza, że skarżący nie może odstawić ich przyjmowania, bez konsekwencji ujemnych dla zdrowia. Skarżący wskazuje, że jeszcze do zaspokojenia minimum egzystencji potrzebne jest pożywienie, ubranie, rzeczy niezbędnego użytku i czasem bywa tak, że muszą odmówić sobie owoców, które zarówno skarżący, jak i jego matka mają w diecie zalecanej przez lekarzy. Pełnomocnik podniósł, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy jest wielce prawdopodobne, czego organ nie ustalił mimo, że otrzymał pełną dokumentację medyczną uaktualnioną o kolejny pobyt w szpitalu – że choroba, której uległ skarżący, była zdarzeniem niezależnym od jego woli, a skutków tej choroby skarżący nie mógł przewidzieć i przezwyciężyć. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie jest bezsporne, że skarżący nie osiągnął wieku emerytalnego oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2015 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] września 2013 r. do dnia [...] września 2015 r. Także na skutek ponownej analizy przedłożonej przez wnioskodawcę wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dodatkowej dokumentacji medycznej, lekarz orzecznik orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. uznał K. C. za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] września 2013 r. do dnia [...] września 2015 r. Strona nie kwestionowała tych orzeczeń sprzeciwem, mimo prawidłowego pouczenia. Prawidłowo organ wskazał, że orzeczenie to jest w sprawie wiążące (art. 14 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Niezasadny jest w świetle powyższego zarzut skargi, iż organ nie wziął pod uwagę argumentacji i dokumentacji przedłożonej wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W sprawie nie został naruszony ani art. 7 k.p.a., ani art. 77, czy art. 80 k.p.a. Wniosek z dnia [...] marca 2015 r. nie wskazywał żadnych okoliczności, które organ mógłby zakwalifikować jako okoliczności szczególne, a nadesłana dokumentacja medyczna została poddana ocenie lekarza orzecznika ZUS i nie zmieniała sytuacji skarżącego. Na przestrzeni 61 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował okres ubezpieczenia wynoszący jedynie 22 lata, 6 miesięcy i 2 dni okresów składkowych. Przez łącznie ponad 15 lat skarżący nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, a przerwy w ubezpieczeniu datuje się już od 1970 r. (m.in. w okresach od [...].06.1970 r. do [...].01.1972 r., od [...].08.1974 r. do [...].10.1976 r., od [...].10.1978 r. do [...].12.1979 r., od [...].11.1987 r. do [...].09.1991 r.), do lat dziewięćdziesiątych, kiedy to zjawisko bezrobocia nie występowało. Podejmując zaś działalność gospodarczą od [...] lipca 2008 r. do [...] maja 2009 r. skarżący nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne w okresie od [...] sierpnia 2008 r. do [...] maja 2009 r. W 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy udowodniony został okres składkowy wynoszący jedynie 2 lata, 4 miesiące i 7 dni. Już samo nieodprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, we wskazanym wyżej okresie, nie pozwala uznać, że wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Trafne jest twierdzenie organu, że za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Częściowa niezdolność do pracy istniejąca przed [...] września 2013 r. zasadnie nie została przez organ, na gruncie niniejszej sprawy, uznana za szczególną okoliczność, albowiem, jak wynika z akt nie uniemożliwiała ona podjęcia zatrudnienia. Nadto, co wskazano już wyżej, mimo prowadzenia działalności gospodarczej K. C. nie odprowadzał z tego tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne w okresie od [...] sierpnia 2008 r. do [...] maja 2009 r. czyli przez 10 miesięcy. Nie sposób zatem uznać w okolicznościach sprawy, że w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, to z powodu szczególnej, niemożliwej do przezwyciężenia przeszkody, skarżący nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Wbrew zarzutom skargi, Prezes ZUS rozważył wszystkie okoliczności niniejszej sprawy. Znajdują one wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Sytuacja materialna wnioskodawcy nie stanowi, jak trafnie wskazał organ, wystarczającej podstawy do pozytywnego rozpatrzenia żądania wnioskodawcy, albowiem świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym (v. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.