II SA/Wa 1233/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2010 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę Wnioskiem z 27 lipca 2007 r. K. P. (dalej jako skarżąca), reprezentowana przez swoją matkę W. P., wystąpiła do Komendanta Głównego Policji z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na kształcenie w liceum ogólnokształcącym w roku szkolnym 2007/2008, wskazując, że jest córką zmarłego funkcjonariusza Policji. Decyzją z [...] listopada 2007 r. Komendant Główny Policji odmówił uwzględnienia tego wniosku, uznając, że brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających istnienie związku śmierci ojca skarżącej ze służbą w Policji. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca postawiła szereg pytań i zapewniła, że gdyby posiadała orzeczenie komisji lekarskiej, to zostałoby ono złożone. Wskazała, że przyczyną śmierci jej ojca było załamanie nerwowe, do którego doprowadzili przełożeni i to właśnie stanowi zasadniczy związek ze służbą. Decyzją z [...] sierpnia 2008 r. Komendant Główny Policji podtrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie, uznając, iż nie zostało wykazane, aby śmierć ojca małoletniej skarżącej miała związek ze służbą. Wyrokiem z 24 marca 2009 r. (sygn. akt II SA/Wa 1504/08) WSA w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, uznając, że organem właściwym do rozpoznania odwołania był Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Decyzją z [...] lipca 2009 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podając, iż warunkiem sine qua non uzyskania pomocy finansowej jest związek śmierci funkcjonariusza Policji ze służbą, który może orzec jedynie komisja lekarska. W rozpoznawanej sprawie związek taki nie został wykazany, stąd decyzja jest odmowna. Wyrokiem z 27 stycznia 2010 r. (sygn. akt II SA/Wa 1696/09) WSA w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, albowiem została ona wydana przez osobę nieuprawnioną. Decyzją z [...] czerwca 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ponownie utrzymał w mocy decyzję Komendanta Głównego Policji z [...] listopada 2007 r. Odwołując się do definicji pojęcia "wypadku pozostającego w związku z pełnieniem służby w Policji", zawartej w ustawie z 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji (Dz. U. z 1972 r. Nr 53, poz. 345), organ uznał, że śmierć w wyniku samobójstwa nie może być uznana za pozostającą w związku z pełnieniem służby, bowiem nie wyczerpuje znamienia spowodowania śmierci przez przyczynę zewnętrzną. Przywołując treść art. 116a ustawy z 16 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na kształcenie dzieci policjantów, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą (Dz. U. z 2007 r. Nr 102, poz. 707), organ uznał, że brak przedłożenia organom numeru i daty wydania orzeczenia komisji lekarskiej ustalającej związek zgonu policjanta ze służbą oraz oznaczenie komisji wydającej to orzeczenie, skutkować musi odmową przyznania pomocy finansowej na kształcenie dzieci policjantów, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą. Zaś związek śmierci funkcjonariusza Policji ze służbą, jako warunek sine qua non uzyskania pomocy finansowej, może orzec jedynie komisja lekarska. W przedmiotowej sprawie takiego orzeczenia brak. Jednocześnie organ zważył, że sprawozdanie z prac komisji powołanej decyzją nr [...] przez Komendanta Powiatowego Policji w [...] , a jej wnioski o braku bezpośredniego związku śmierci funkcjonariusza ze służbą w Policji, nie mogą stać się podstawą do wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej na kształcenie lub odmowy przyznania takiej pomocy. W skardze na tę decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wnosiła o jej uchylenie i przekazanie sprawy Komendantowi Głównemu Policji celem ponownego rozpoznania. Skarżąca podniosła, że I. P. popełnił samobójstwo na terenie Komendy Powiatowej Policji w [...] na skutek stresów i konfliktów w pracy zawodowej. W jej ocenie organ powinien dokonać samodzielnych ustaleń dotyczących związku śmierci ojca ze służbą w Policji. Skarżąca zaakcentowała, że nie może ponosić odpowiedzialności za niepowołanie komisji lekarskiej. Zauważyła również, że rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o rozporządzenie z 28 maja 2007 r., a zgon nastąpił w 2001 r. i dlatego też, jej zdaniem, powinno się stosować inne kryteria przyznawania ww. pomocy lub powołać komisję lekarską, która wyda odpowiednie orzeczenie. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku naruszenia prawa sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) określa, kiedy zachodzą podstawy do uchylenia decyzji. Dokonując oceny zasadności skargi K. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw. Możliwość ubiegania się o pomoc finansową na kształcenie dzieci policjantów, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą, pojawiła się od 20 września 2006 r., kiedy to ustawą z 21 lipca 2006 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 158, poz. 1122) do ustawy o Policji został dodany art. 116a. Artykuł ten przewiduje, że w przypadku śmierci policjanta, która nastąpiła w związku ze służbą, dzieciom będącym na jego utrzymaniu, które w dniu jego śmierci spełniały warunki do uzyskania renty rodzinnej, przyznawana jest pomoc finansowa na kształcenie ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie Policji. W uzasadnieniu projektu tej zmiany zwrócono uwagę, że na służbie giną z reguły ludzie młodzi, z niedługim stażem służby i niskim uposażeniem. Świadczenia rentowe po nich są zatem niewielkie i nie pozwalają na zaspokojenie potrzeb – szczególnie w zakresie edukacji. Żądając, aby w ślubowaniu policjanci zobowiązali się "strzec bezpieczeństwa Państwa i jego obywateli, nawet z narażeniem życia", państwo musi wykazać, że są oni traktowani inaczej niż inne osoby zatrudnione w służbie państwa. Wypełnieniem delegacji art. 116a ustawy o Policji jest rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na kształcenie dzieci policjantów, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą. Zgodnie z delegacją ustawową rozporządzenie określa szczegółowe warunki i tryb przyznawania rzeczonej pomocy finansowej. Pomoc przyznaje Komendant Główny Policji w drodze decyzji administracyjnej i wypłaca ją ze środków będących w jego dyspozycji (§ 3 ww. rozporządzenia). Wniosek składa się za pośrednictwem, właściwego ze względu na miejsce stałego zameldowania dziecka, Komendanta Wojewódzkiego (Stołecznego) Policji (§ 4 ust. 2 ww. rozporządzenia). Wniosek powinien zawierać w szczególności: 1. imię, nazwisko i adres zamieszkania dziecka oraz imię, nazwisko i adres zamieszkania wnioskodawcy – jeśli nie jest nim dziecko; 2. numer i datę wydania aktu zgonu policjanta oraz oznaczenie organu wydającego akt zgonu; 3. numer i datę wydania orzeczenia komisji lekarskiej ustalającej związek zgonu policjanta ze służbą oraz oznaczenie komisji wydającej to orzeczenie (§ 4 ust. 3 ww. rozporządzenia). Powyższy przepis rozporządzenia jednoznacznie określa obligatoryjne elementy wniosku o przyznanie pomocy finansowej oraz wskazuje na komisję lekarską jako organ upoważniony do orzekania o związku śmierci policjanta ze służbą w Policji. To uprawnienie komisji wynika jednoznacznie z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 9 lipca 1991 r. w sprawie właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zgodnie bowiem z § 1 ust. 2 pkt 4 powołanego rozporządzenia komisje lekarskie orzekają również o związku śmierci ze służbą. Do komisji lekarskich kieruje się z urzędu lub na prośbę osoby ubiegającej się o wydanie orzeczenia lekarskiego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Oznacza to, że Komendant Główny Policji nie jest organem uprawnionym do badania takiego związku. Jest on jedynie dysponentem środków przeznaczonych na pomoc finansową przeznaczoną na kształcenie, które przydziela, gdy zostaną spełnione warunki określone w rozporządzeniu z 28 maja 2007 r. Decyzja w powyższym zakresie nie została pozostawiona swobodnemu uznaniu organu. Niewypełnienie wskazanych powyżej warunków musi skutkować zatem decyzją odmowną. Przenosząc te uwagi o charakterze ogólnym na grunt rozpoznawanej sprawy, zważyć należy – co jest okolicznością niesporną, że we wniosku o przyznanie pomocy finansowej skarżącej nie zostało wyszczególnione orzeczenie komisji lekarskiej ustalającej związek zgonu I. P. ze służbą w Policji. Orzeczenie takie nigdy nie zostało bowiem wydane. Z wnioskiem o jego sporządzenie nie występowali ani przełożeni zmarłego policjanta, ani też jego żona, która była uprawniona do złożenia takiego wniosku. W dacie śmierci ojca skarżącej nie było wprawdzie możliwości ubiegania się o pomoc finansową na kształcenie dzieci, jednakże obowiązywały wówczas przepisy przywołane powyżej, wskazujące na komisje lekarskie jako uprawnione do badania związku śmierci funkcjonariusza ze służbą. Istniała bowiem, zgodnie z ustawą z 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji (Dz. U. Nr 53, poz. 345 ze zm.), możliwość ubiegania się o odszkodowanie w razie wypadków, śmierci oraz chorób pozostających ze służbą w Policji. W tych okolicznościach, skoro nie został wypełniony jeden z warunków przyznania skarżącej pomocy finansowej na naukę, organ nie mógł przyznać jej tej pomocy, stąd decyzja odmowna pozostaje w zgodzie z prawem. Wbrew zarzutom skargi Komendant Główny Policji nie jest ani obowiązany, ani zgodnie z mającymi w sprawie zastosowanie przepisami uprawniony do prowadzenia dochodzenia i czynienia ustaleń, czy samobójcza śmierć I. P. miała związek ze służbą, w tym do występowania do komisji lekarskiej o wydanie stosownego orzeczenia. W zakresie wykazywania okoliczności istotnych dla sprawy inicjatywa dowodowa została pozostawiona wnioskodawcy. Można byłoby się ewentualnie zastanowić, czy organ powinien uwzględnić inne dowody niż orzeczenie komisji lekarskiej, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości na związek śmierci funkcjonariusza ze służbą, ale sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie występuje. Istnienie takiego związku nie wynika z akt postępowania wyjaśniającego prowadzonego prze Prokuraturę Rejonową w [...] , jak również z ustaleń zawartych w sprawozdaniu komisji powołanej decyzją Komendanta Powiatowego w [...] , której zadaniem było wyjaśnienie okoliczności i przyczyn zamachu samobójczego I. P. Wbrew twierdzeniom skargi w sprawie nie można było zastosować innych kryteriów przyznania pomocy, z uwagi na to, iż śmierć ojca skarżącej nastąpiła w 2001 r. Jak wskazano powyżej, wówczas otrzymanie takiej pomocy nie było możliwe, co oznacza, że żaden akt prawny nie określał warunków jej udzielania. A co wydaje się być oczywiste, organy administracji publicznej mogą działać wyłącznie w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązujące. Możliwość taka powstała po dodaniu w 2006 r. do ustawy o Policji przepisu art. 116a i pomoc finansowa musi być udzielana w trybie i na warunkach określonych w rozporządzeniu wydawanym w oparciu o delegację ustawową zawartą w ust. 3 art. 116a ustawy o Policji. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze, Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.