II SA/Wa 1247/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Marcinkowska Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Sędzia WSA – Janusz Walawski (sprawozdawca) Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego J. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych na Uniwersytecie[...], działając na podstawie art. 190 ust. 2 i 3 oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z § 7 uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne (Monitor [...] Nr 5, poz. 117) w dniu [...] lutego 2014 r. wydał decyzję, którą skreślił J. K. nr albumu [...] z listy studentów czwartego roku studiów z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z zarządzeniem Rektora [...] w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne z tytułu powtarzania IV roku na studiach jednolitych magisterskich w Kolegium Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych pobierana jest opłata. Zgodnie z ustalonymi przez Dyrektora Kolegium MISH [...] terminami wnoszenia opłat, opłata powinna zostać wniesiona do dnia 15 grudnia 2013 r. Pomimo wezwania z dnia [...] stycznia 2014 r. do natychmiastowego uiszczenia opłaty, opłata nie została wniesiona. W związku z powyższym podjęta decyzja jest faktycznie i prawnie zasadna. J. K. we wniesionym do Rektora [...] odwołaniu podniósł, że zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadawalających wyników w nauce. Skarżący odwołał się również do wyroków wojewódzki sądów administracyjnych o podanych sygnaturach, w których stwierdzono, że opłatę można nałożyć tylko w przypadku otrzymania przez studenta oceny niedostatecznej z przedmiotu. Skoro takiej oceny nie otrzymał, to nałożenie opłaty było bezpodstawne. Rektor Uniwersytetu [...], na podstawie art. 190 ust. 3 oraz 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), § 7 uchwały Nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne (Monitor [...] Nr 5, poz. 117) oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania, w dniu [...] kwietnia 2014 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Rektor [...] w uzasadnieniu decyzji podał, że w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego ustalono okoliczności faktyczne i prawne sprawy. W dniu [...] września 2013 r. z powodu niezaliczenia przez J. K. czterech przedmiotów w trakcie IV etapu studiów w roku akademickim 2012/2013, na jego wniosek została podjęta decyzja o powtarzaniu przez niego IV etapu studiów. Zgodnie z zarządzeniem Nr [...] Rektora [...] z dnia [...] marca 2013 r. w sprawie wysokości opłat za usługi edukacyjne w roku akademickim 2013/2014 (Monitor [...] Nr 4, poz. 67) skarżący został zobowiązany do uiszczenia opłaty w wysokości 1.500 zł, która powinna zostać wniesiona do dnia 15 grudnia 2013 r. Brak wpłaty, pomimo wezwania do natychmiastowego jej uiszczenia, stanowił podstawę do wydania na podstawie § 30 ust. 9 pkt 3 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] (Monitor [...] z 2012 r. Nr 5b, poz. 137) decyzji o skreśleniu z listy studentów. Zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadawalających wyników w nauce. Ustawodawca dopuścił zatem możliwość pobierania przez uczelnie publiczne opłat za świadczone usługi edukacyjne enumeratywnie wskazując, za które mogą one być pobierane. Jednocześnie w art. 99 ust. 3 powołanej powyżej ustawy upoważniono senaty uczelni do ustalenia zasad pobierania tych opłat. Oznacza to, że poza ustawą, aktami normatywnymi określającym zasady pobierania opłat są także uchwały senatu uczelni. Na Uniwersytecie [...] sprawy pobierania opłat zostały uregulowane w Regulaminie Studiów na [...] i w uchwale Nr [...] Senatu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Zgodnie z § 2 lit. c) tej uchwały, na Uniwersytecie [...] mogą być pobierane opłaty za powtarzanie zajęć we wszystkich formach studiów z powodu ich niezaliczenia, w tym również zajęć do wyboru objętych planem studiów, jeśli student dokona ich zmiany. Określając szczegółowe zasady pobierania opłat Senat [...] nie wskazał dodatkowych, nie objętych w granicach upoważnienia ustawowego kryteriów, jedynie je uszczegółowił. Ustawodawca w art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym posłużył się sformułowaniem: "powtarzanie zajęć z powodu niezadawalających wyników w nauce". Oczywistym jest, że przesłanka ta, zgodnie z art. 99 ust. 3 powołanej ustawy powinna być interpretowana w ścisłym związku z postanowieniami Regulaminu Studiów [...], jako podstawowego aktu wewnętrznego uczelni regulującego prawa i obowiązki studenta w toku studiów. Zgodnie z § 23b ust. 3 Regulaminu [...], student ma obowiązek uzyskiwania zaliczenia wszystkich przedmiotów, na które został zapisany w danym cyklu dydaktycznym. Natomiast § 30 ust. 2 Regulaminu Studiów na [...] stanowi, że w rozliczeniu etapu studiów uwzględnia się wszystkie przedmioty, na które student zapisał się w celu zaliczenia tego etapu, z wyłączeniem przedmiotów, o których mowa w § 23b ust. 5 i 6 Regulaminu. Chodzi tu o przedmioty, z których student zrezygnował na warunkach przewidzianych w Regulaminie Studiów na [...], a ich niezaliczenie stanowi niewątpliwie naruszenie obowiązków studenta. Konsekwencje takiego postępowania określa § 31 ust. 3 pkt 1 Regulaminu Studiów na [...], który stanowi, że w obliczeniach średniej w miejscu brakującej oceny z przedmiotu składającego się na plan studiów danego etapu przyjmuje się ocenę 2,0 jeśli brak oceny wystąpił z powodu niezaliczenia przedmiotu, na który student był zapisany w danym etapie studiów, z zastrzeżeniem § 23b ust. 6. Ponadto art. 199 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi, że student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią złożonego ślubowania. Student jest obowiązany w szczególności do uczestniczenia w zajęcia dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów oraz do składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów, a ponadto do przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni. Znajduje to potwierdzenie w § 14 ust. 2 Regulaminu Studiów na [...]. W niniejszej sprawie przesądzające znaczenie dla jej kwalifikacji prawnej miał fakt, że przystąpienie do zadeklarowanych egzaminów było obowiązkowe i stanowiło wymóg zaliczenia etapu studiów. Doszło zatem do spełnienia obu przesłanek, o których mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Odnosząc się do kwestii zapoznania się z decyzją o nałożeniu opłaty należy zauważyć, że zobowiązania finansowe, których nieuiszczenie stanowiło podstawę do wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów, stanowiły konsekwencje decyzji podjętych na wniosek studenta. Wynikają one z ogólnodostępnych regulacji uniwersyteckich, które były znane studentowi, zważywszy na fakt, iż IV etap studiów powtarzał on już dwukrotnie, ponadto w ubiegłym roku akademickim 2012/2013 podejmował w tej sprawie szereg czynności procesowych. Decyzji z 2014 r. nie kwestionował w postępowaniu odwoławczym. Niezależnie od kontekstu faktycznego sprawy należy zauważyć, że wejście do obrotu wydanej na wniosek studenta decyzji o wyrażeniu zgody na powtarzanie etapu studiów i związanych z tym konsekwencji finansowych, tj. wysokości naliczonej opłaty następuje z chwilą wprowadzenia decyzji do USOS, co w analizowanym przypadku nastąpiło w dniu [...] października 2013 r. o godzinie 13¹³. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Skarżący podniósł w skardze, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem następujących przepisów: 1. art. 6 – 10 § 1, art. 11 – 12, art. 14 § 1, art. 39, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4, art. 80, art. 109 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.); 2. art. 99 ust. 1 pkt 2, art. 190 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.); 3. § 15 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] z dnia 18 października 2006 r.; 4. § 2 lit. c) uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz wskazanie braku podstawy prawnej do nałożenia opłaty z tytułu "powtarzania zajęć". Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tym miejscu podać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 1031/14 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1247/14 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także oceny prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), kontrola działalności publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m. in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Granice sprawy wyznaczają przede wszystkim rodzaj i treść zaskarżonego aktu. Podkreślić należy, że zakresem rozpoznania sądu objęte są wszystkie rozstrzygnięcia wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakiej fazie postępowania administracyjnego zostały wydane, jednak zawsze tylko w granicach stosunku administracyjnoprawnego wyznaczającego daną sprawę administracyjną. W świetle powyższych kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] o skreśleniu skarżącego z listy studentów w związku z niewniesieniem opłat związanych z odbywaniem studiów. Na wstępie podać należy, że stosownie do art. 207 ust. 1 z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawa o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.) do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego. W świetle utrwalonego orzecznictwa nie może budzić wątpliwości, że decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kpa. Sąd podziela utrwalony w orzecznictwie i doktrynie pogląd, że decyzja organów uczelni, w kontekście wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych, nie musi spełniać tak surowych kryteriów jak decyzja organu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Zgodnie z art. 190 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, kierownik podstawowej jednostki administracyjnej skreśla studenta z listy studentów w przypadku: 1. niepodjęcia studiów 2. rezygnacji ze studiów 3. niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego 4. ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku: 1. stwierdzenia braku postępów w nauce 2. nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie 3. niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Przepisy art. 190 ust. 2 powołanej ustawy o szkolnictwie nie przewidują obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, co ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie zwłaszcza z tego powodu, że decyzja o skreśleniu z listy studentów podejmowana jest w tych przypadkach w ramach uznania administracyjnego. Nakłada to na organ obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego, a uzasadnienie takiej decyzji musi spełniać warunki określone w art. 107 § 3 Kpa. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały przez organ rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z uzasadnienia musi wynikać też, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dowodów, lub nie dokonał oceny tego materiału wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie powinno odzwierciedlać wyrażoną w art. 11 Kpa zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz brak podstawy jej uzasadnienia w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji przez sąd administracyjny. Wadliwe uzasadnienie organu pierwszej instancji, a właściwie jego brak, mogło zostać "naprawione" przez organ odwoławczy, ale tak się nie stało. Uzasadnienie organu odwoławczego odnosi się do zagadnień związanych z możliwością pobierania opłat dotyczących odbywania nauki, a nie do kwestii związanej z zaistnieniem przesłanki z art. 190 ust. 2 pkt 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, bowiem tylko na podstawie tego przepisu może zostać wydana decyzja o skreśleniu studenta z list studentów w związku z niewniesieniem opłat związanych z odbywaniem studiów. Podkreślić należy, że każdy przepis regulaminowy, który nie pozostawia organowi swobody w podjęciu decyzji, przewidziane w przepisie ustawowym, jest z nim sprzeczny. Organ całkowicie pominął fakt, że obrocie prawnym pozostała decyzja o rozłożeniu na raty przedmiotowej opłaty, jak również nie wyjaśnił okoliczności związanych z wydaniem i doręczeniem decyzji z dnia [...] września 2013 r., w której określono jej wysokość. W ocenie Sądu, właśnie ta decyzja ma kluczowe znaczenie w sprawie, gdyż nakłada ona na skarżącego obowiązek wniesienia opłaty związanej z odbywaniem studiów. Orzekanie sądu administracyjnego na podstawie akt sprawy, w rozumieniu art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie oznacza podejmowania rozstrzygnięcia wyłącznie na gruncie przesłanych przez organ wraz z odpowiedzią na skargę akt, lecz wszystkich materiałów dowodowych zgromadzonych w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Jeżeli z analizy akt sprawy wynika, że nie przesłano sądowi administracyjnemu kompletnych akt sprawy, to obowiązkiem tegoż sądu jest ich skompletowanie. Sąd po zamknięciu rozprawy w dniu 26 lutego 2015 r. i odroczeniu ogłoszenia orzeczenia, w tym samym dniu wezwał organ do uzupełnienia, w terminie 3 dni od doręczenia wezwania, akt sprawy poprzez nadesłanie decyzji z dnia [...] września 2013 r. o wyznaczeniu opłaty za powtarzanie IV roku studiów jednolitych wraz z potwierdzeniem doręczenia decyzji skarżącemu. Do dnia ogłoszenia orzeczenia w dniu 12 marca 2015 r. wezwanie Sądu nie zostało spełnione. W dniu 19 marca 2013 r. do Sądu wpłynęło pismo organu, które nie jest wykonaniem wezwania Sądu. Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany jest usunąć stwierdzone uchybienia, a w szczególności wyjaśnić wszystkie okoliczności związane z nałożonym na skarżącego obowiązkiem wniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów, gdyż tylko wtedy będzie możliwe podjęcie ewentualnej decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 powołanej ustawy, a na podstawie jej art. 152 orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.