II SA/Wa 125/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Protokolant Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi Z. H. – przedstawiciela ustawowego małoletnich A. i O. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2009 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. H. działającego w imieniu małoletnich dzieci A. H. i O. H. z dnia [...] lipca 2009 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z poźn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że na podstawie art. 83 ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że matka małoletnich dzieci, zmarła w wieku 39 lat i posiadała udokumentowane okresy składkowe 6 lat 11 miesięcy i 7 dni oraz 2 lata 9 miesięcy i 8 dni okresów nieskładkowych. Z dniem [...] kwietnia 2001 r. zaprzestała pobierania zasiłku dla bezrobotnych, a całkowita niezdolność do pracy powstała w dniu [...] listopada 2006 r. Ponadto organ podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w listopadzie 2006 r. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podkreślił swoją bardzo trudną sytuację rodzinną. Wskazał, iż w rejonie, w którym mieszka, jest bardzo duże bezrobocie, co spowodowało, że zmarła matka dzieci nie podjęła zatrudnienia. Ponadto wskazał na swoją bardzo trudną sytuację materialną, związaną z wychowaniem i utrzymaniem dzieci. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] września 2009 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Podkreślił, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] kwietnia 2001 r. Z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie matka małoletnich dzieci nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero na dzień [...] listopada 2006 r. Organ podkreślił, że przez okres wynoszący ponad 5 lat ubezpieczona nie wykonywała zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Dodał jednocześnie, że po dokładnym przeanalizowaniu sprawy, nie można uznać za szczególną okoliczność faktu zarejestrowania matki dzieci jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi, ani nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. H. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r., oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że E. H., matka małoletnich A. i O. zmarła w wieku 39 lat na [...]. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona w dniu [...] lipca 2007 r. decyzją lekarza orzecznika ZUS i datę powstania całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik ZUS określił na listopad 2006 r. E. H. zmarła w dniu [...] stycznia 2009 r. w wieku 39 lat. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę szczególnych okoliczności dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał pogląd, że szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych może być uznane zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jej woli spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich noże być choroba. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako uzasadnienie swojej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku powołał się jedynie na okoliczność, że E. H. posiadała zbyt krótki okres zatrudnienia, a od 2001 r. do listopada 2006 r., tj. daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, przez ponad 5 lat nie wykonywała zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a związanych ze stanem zdrowia zmarłej, wychowywaniem przez nią dwójki dzieci, oraz okolicznością, że rejon zamieszkiwany przez rodzinę jest dotknięty bardzo dużym bezrobociem. Ponadto zdaniem Sądu, stwierdzona u zmarłej choroba nie pojawiła się z dnia na dzień, a zapewne objawy wcześniej występowały i mogły również zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy zostało wydane dopiero w lipcu 2007 r. Słusznie organ podaje, że okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi ani okresami nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego poszukiwaniu pracy, jednak organ nie wskazał, aby na tę okoliczność przeprowadził jakiekolwiek ustalenia. Niewątpliwie okoliczności te powinny być zbadane i wyjaśnione. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu w sprawach o świadczenie przewidziane przez tę ustawę ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa, poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa. Ponadto ma obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny na wynik sprawy. Przede wszystkim w kontekście całości materiałów postępowania konfrontowanych z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacjami o stanie zdrowia żony skarżącego, w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez nią pracy od 2001 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. listopada2006 r. Organ nie wyjaśnił również, czy fakt, ze zmarła wychowywała dwójkę dzieci, a rejon w którym mieszkała z rodziną był dotknięty bezrobociem, mogło mieć wpływ na niemożność podjęcia pracy w pobliżu miejsca zamieszkania. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust. 1 cyt. ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek – szczególnych okoliczności nienabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1, oraz 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.