II SA/Wa 1252/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sławomir Antoniuk, Protokolant Sylwia Falkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia {...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej - oddala skargę - Wnioskiem z 21 maja 2008 r., skierowanym do Wojewódzkiej Komisji do Spraw Służby Zastępczej w S. K. K. zwrócił się z prośbą o przeznaczenie go do służby zastępczej. We wniosku tym zawarł również prośbę o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku. Uzasadniając wniosek o skierowanie do służby zastępczej K. K. wskazał, że ukończył 29 lat, ma ukształtowany światopogląd co do różnych spraw, w tym do spraw politycznych i obronnych. Wskazał ponadto, że nie pochwala używania przemocy w stosunkach międzyludzkich i że pełnienie zasadniczej służby wojskowej związane jest z posiadaniem broni i posługiwaniem się nią, a to z kolei rodzi ryzyko świadomego bądź nieświadomego jej użycia. K. K. stwierdził, że ma świadomość istnienia tzw. "fali" w wojsku oraz że doniesienia prasowe mówią o faktach śmierci żołnierzy zastrzelonych przez kolegów czy też o okaleczeniach na skutek postrzałów z broni. Naruszane są również uprawnienia żołnierzy do wypoczynku, przepustki czy też urlopu. Podał też, że warunki sanitarno-higieniczne w wojsku są katastrofalne. Uzasadniając zaś swój wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o skierowanie do służby zastępczej K. K. wskazał, że wręczona mu 9 maja 2008 r. karta powołania nie zawierała ani w pouczeniach, ani też w informacjach tam zamieszczonych informacji o uprawnieniach poborowego do ubiegania się o skierowanie do służby zastępczej. O takiej możliwości dowiedział się dopiero tuż przed świętami Bożego Ciała. Poinformowano go również o tym, że Naczelny Sąd Administracyjny w Katowicach w wyroku o sygnaturze akt SA/Ka 766/92 z 15 października 1992 r. wypowiadał się na temat ubiegania się o skierowanie do służby zastępczej oraz o konieczności wypełniania przez organy wojskowe nakazu wynikającego z art. 9 kpa. K. K. podał również, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku tym zawarł pogląd o możliwości przywrócenia poborowemu terminu do złożenia wniosku o skierowanie do służby zastępczej w sytuacji uchybienia terminu do jego złożenia. Postanowieniem z [...] maja 2008 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 123 kpa oraz art. 12 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. z 2003 r. Nr 233, poz. 2217 ze zm.), Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w S. stwierdziła niedopuszczalność wniesienia wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej. W uzasadnieniu postanowienia, powołując się na art. 12 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej organ wskazał, że poborowy może złożyć wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej, najpóźniej w dniu doręczenia mu karty powołania do odbycia służby wojskowej. Jak wynika z ustaleń organu, poborowy taką kartę powołania otrzymał 9 maja 2008 r., wniosek zaś o przeznaczenie do służby zastępczej skierował 21 maja 2008 r., a więc 12 dni po dopuszczalnym ustawowym terminie. Zażaleniem z 6 czerwca 2008 r., skierowanym do Komisji do Spraw Służby Zastępczej w W. K. K. zwrócił się o uchylenie postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność wniesienia wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej, zarzucając organowi błędne ustalenia co do uchybienia przez niego terminu do wniesienia wniosku oraz naruszenie art. 107 kpa, poprzez brak argumentacji prawnej organu odnośnie podniesionych przez niego argumentów. Decyzją z [...] lipca 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 105 kpa, Komisja do Spraw Służby Zastępczej w W. uchyliła w całości postanowienie z [...] maja 2008 r. nr [...] Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w S. i umorzyła postępowanie. Uzasadniając swoją decyzję Komisja podała, że K. K. uchybił terminowi materialnoprawnemu, określonemu w art. 12 ust. 1 powołanej ustawy z 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej, zgodnie z którym poborowy może złożyć wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej, najpóźniej w dniu doręczenia mu karty powołania do odbycia służby wojskowej. Organ wskazał, że poborowy otrzymał kartę skierowania 9 maja 2008 r., natomiast wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej złożył w dniu 21 maja 2008 r., a wiec 12 dni po dopuszczalnym przez ustawę terminie. Organ wskazał również, że zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego, złożenie takiego wniosku po terminie wywołuje skutek prawny w postaci nienabycia prawa o charakterze materialnoprawnym. Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisami ustawy przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości obrony przed skutkami uchybienia terminu materialnoprawnego. Odnosząc się zaś do podnoszonego przez K. K. zarzutu naruszenia zasady informowania stron, organ stwierdził, że przepis art. 9 kpa może znaleźć zastosowanie tylko w przypadku, gdy organ w trakcie toczącego się postępowania błędnie informuje stronę o prawach lub obowiązkach, a taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Reasumując, organ stwierdził, że uchybienie przez K. K. terminu prawa materialno prawnego spowodowało bezprzedmiotowość postępowania. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi K. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji. Skarżący wniósł również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Uzasadniając swoją skargę K. K. zarzucił organowi, ponownie jak w zażaleniu, że nie był informowany o możliwości ubiegania się o skierowanie do służby zastępczej. O takiej możliwości dowiedział się bezpośrednio przed świętem Bożego Ciała, przypadającym na 22 maja 2008 r. i składając wniosek o przywrócenie terminu 21 maja 2008 r. zachował termin siedmiodniowy, wynikający z art. 58 § 2 kpa. W skardze powołał się ponownie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach o sygnaturze akt SA/Ka 766/92 z 15 października 1992 r. W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie i podtrzymała swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpoznając niniejszą sprawę wskazać należy, że nie budzi wątpliwości okoliczność, że wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej złożył skarżący 21 maja 2008 r. podczas gdy kartę skierowania otrzymał 9 maja 2008 r. Wniosek ten złożony zatem został 12 dni po dopuszczalnym przez ustawę terminie. Organ drugiej instancji uchylając postanowienie organu pierwszej instancji stwierdzające, że wniosek skarżącego złożony został po terminie uznał, że należy umorzyć postępowanie przed Komisją Wojewódzką do Spraw Służby Zastępczej w S. w oparciu o art. 105 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Tak więc istotą problemu jest odpowiedź na pytanie czy istotnie postępowanie w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe. Stwierdzić należy, że zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stanowisko organu jest prawidłowe. Podobnie bowiem jak w sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 1251/08 z 2 grudnia 2008 r. istota problemu sprowadza się do kwestii charakteru terminu z art. 12 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. z 2003 r. Nr 233, poz. 2217 ze zm.), zgodnie z którym wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej poborowy składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej za pośrednictwem Wojskowej Komendy Uzupełnień, najpóźniej w dniu doręczenia mu karty powołania do odbycia służby wojskowej. Zdaniem Sądu termin określony tym przepisem ma charakter terminu prawa materialnego. O tym jaki charakter ma określony termin decyduje głównie skutek, który powstaje po jego upływie. Jeżeli skutek ten polega na wygaśnięciu prawa lub braku możliwości jego realizacji to jest to termin prawa materialnego. Termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji. W razie uchybienia terminu materialnego, odnośnie do którego ustawodawca nie przewidział dopuszczalności przywrócenia, administracyjny stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przymiotu postępowania administracyjnego, postępowanie administracyjne nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2005). Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznanej sprawie. Zgodnie z art. 12 ust. 1 powołanej ustawy o służbie zastępczej takim uprawnieniem jest prawo złożenia wniosku o skierowanie do służby zastępczej. Ustawodawca zakreślił przy tym sztywny termin do jego złożenia, tj. do dnia doręczenia karty powołania. Po tym terminie wniosek taki nie może być rozpoznawany, a postępowanie z tych wniosków jako bezprzedmiotowe winno być umarzane. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania. Stwierdzić należy, że terminy prawa materialnego nie mają na celu ochrony uprawnień procesowych, aczkolwiek mogą czasami spełniać również tę funkcję. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja została określona przede wszystkim wprost na podstawie przepisów prawa i związanych z tym zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. Dlatego też, by uniknąć niedopuszczalnej niepewności w tym zakresie i ograniczyć do minimum ewentualne zdarzenia, prawodawca podporządkowuje daną dziedzinę stosunków prawnych koniecznej zasadzie chronologii. Tak więc wprowadza do obrotu prawnego terminy często nawiązujące do określonych dat, a niekiedy nawet godzin. Z takimi terminami prawodawca wiąże określone etapy spraw, które podlegają danej regulacji i które z natury rzeczy nie mogą być powtarzane i to w dodatku w nieprzewidzianym czasie oraz wobec nieokreślonej np. grupy osób (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygnaturze akt V SA/Wa 2996/07). Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ wojskowy musi znać ilość poborowych, którzy będą odbywać zasadniczą służbę wojskową. Związane są z tym bowiem konkretne (istotne) zadania tego organu. Właściwy organ nie może być niejako zaskakiwany w późniejszym czasie, a zatem już po dniu, w którym doręczono poborowym karty powołania, zupełnie inną niż zaplanował liczbą żołnierzy, która stawi się do odbywania zasadniczej służby wojskowej. Taka sytuacja paraliżowałaby wręcz działalność organów wojskowych. Dlatego właśnie prawodawca stosuje w takich przypadkach odpowiednie środki prawne, do których należą m.in. terminy materialnoprawne. Biorąc zatem pod uwagę powyższe rozważania, Sąd uznał, że decyzja organu jest prawidłowa. Jeśli zaś chodzi o podnoszony przez skarżącego zarzut naruszenia przez organ art. 9 kpa, poprzez brak informacji o możliwości starania się o zastępczą służbę wojskową to Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uważa go za niezasadny. W ocenie Sądu z przepisu art. 9 kpa nie można wywodzić istnienia po stronie organu obowiązku informowania z urzędu strony postępowania o wszystkich środkach prawnych przysługujących jej w postępowaniu. Określony w art. 9 kpa obowiązek doznaje uszczegółowienia w przepisach zobowiązujących organ do informowania z urzędu strony o środkach zaskarżania rozstrzygnięć wydawanych w toku postępowania. W zakresie pozostałych środków prawnych przysługujących stronie można uznać istnienie obowiązku informowania strony o tych środkach ale na wniosek, gdyż w przeciwnym razie organ obowiązany byłby świadczyć w toku postępowania na rzecz strony nieograniczoną pomoc prawną. Przepis art. 9 kpa mówi o niezbędnych wyjaśnieniach, których organ ma obowiązek udzielać stronie postępowania. W ocenie Sądu, zakres niezbędnych wyjaśnień określają szczegółowe przepisy postępowania i zaliczać się do nich będą: wskazanie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przesłanek prawnych podjętego rozstrzygnięcia oraz środków zaskarżenia. Obowiązku pouczenia o trybie składania wniosku o skierowanie do służby zastępczej nie można uznać za niezbędny, jeżeli strona nie zwraca się do organu o udzielenie informacji w tym zakresie, gdyż organ w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że wyjaśnienie to jest niezbędnym wyjaśnieniem, o którym mowa w art. 9 kpa (por. wyroki NSA z 26 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2028/97, Lex 48735, z 22 października 2002 r., sygn. akt II SA 1327/02, Lex 126767). Przepis art. 9 kpa nie nakłada na organy obowiązku udzielania porad prawnych czy też doradztwa. Nie może też być utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania strony o powszechnie obowiązujących publicznych aktach prawnych (por. wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1148/05 z 4 kwietnia 2006 r.). Sąd nie podziela natomiast poglądu organu, zaprezentowanego w uzasadnieniu decyzji o naruszeniu art. 9 kpa jedynie w sytuacji błędnego poinformowania strony przez organ. Pogląd ten jest oczywiście bezzasadny jednakże pozostaje bez wpływu na zasadność treści rozstrzygnięcia. Odnosząc się zaś do przywołanego przez skarżącego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach o sygnaturze akt SA/Ka 766/92 z 15 października 1992 r., to wskazać należy, że Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę nie podziela zawartego tam poglądu. A zatem skoro kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała, że została ona wydana z naruszeniem przepisów stanowiących jej podstawę prawną dlatego, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.