II SA/Wa 127/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Jacek Fronczyk Protokolant Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2010 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata z urzędu D.U. kwotę zł 240 (dwieście czterdzieści zł) powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku od towaru i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2009 r. nr [...] o odmowie przyznania M. L. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W motywach uzasadnienia organ stwierdził, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podkreślił, że warunki wskazane w cytowanym wyżej przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że z dokumentacji wynika, iż lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. stwierdził u M. L. całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] lipca 2007 r. do [...] stycznia 2010 r., a na przestrzeni 54 lat życia udowodnił on 20 lat i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Prezes ZUS wskazał również, że w latach 1977 – 1981, 1999- 2004 wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz emerytalnym i rentowym. Organ podniósł, że z analizy przebiegu jego ubezpieczenia wynika, iż niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające zatrudnienie. Wskazał też, że wykonywanie pracy przez wnioskodawcę w gospodarstwie rolnym teściów bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 w/w ustawy. Zdaniem organu, brak niezbędnych środków utrzymania nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. stała się przedmiotem skargi M. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący nie zgadzając się z decyzją Prezesa ZUS podał, że przepracował 20 lat, nadto przepracował 20 lat w gospodarstwie rolnym rodziców i teściów. Wyjaśnił, że na tę okoliczność nie posiada dokumentów, ale może przedstawić świadków, którzy fakty te potwierdzą. Do skargi dołączone zostały oświadczenia dwóch świadków na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym rodziców wnioskodawcy w latach siedemdziesiątych. Nadto zeznania dwóch świadków na okoliczność pracy wnioskodawcy w gospodarstwie teściów w latach kolejnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że zeznania świadków na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym nie umożliwiają uznania dodatkowych okresów ubezpieczenia wykraczających poza czas przed dniem 1 stycznia 1983r. Wyjaśnił, że sama praca po tym okresie w gospodarstwie rolnym, bez opłacania składek ubezpieczeniowych nie daje żadnych uprawnień do zaliczenia jakichkolwiek okresów ubezpieczeniowych – art. 10 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wskazał też, że przeprowadził na okoliczność pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym teściów własne ustalenia i z zaświadczenia wydanego przez Urząd Miasta i Gminy [...] wynika, że teściowie nigdy nie opłacali składek na KRUS ani nie zgłosili go jako domownika do ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia, odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu, przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Nie oznacza to jednak, że decyzje wydawane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym trybie pozbawione zostały kontroli. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Należy podkreślić, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich wskazanych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. W ocenie Sądu zaskarżonym decyzjom nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych słusznie wskazał, iż w aktach sprawy brak jest dowodów, które potwierdzałyby, że została spełniona przesłanka wskazująca na to, że skarżący nie otrzymał świadczenia w trybie zwykłym na skutek zaistnienia szczególnych okoliczności, na które nie miał wpływu. Jak bowiem wynika z akt sprawy w latach 1977- 1981, 1994 -1997, 1999- 2004 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Z akt sprawy nie wynika, aby w okresach przerw w zatrudnieniu, nie mogło być ono kontynuowane na skutek szczególnych okoliczności. Żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności". W orzecznictwie przyjmuje się, że jako okoliczność szczególną, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Niemniej jednak wystąpienie "szczególnych okoliczności" powinno być stwierdzone indywidualnie, w odniesieniu do każdego przypadku. W rozpoznawanej sprawie na 36 lat aktywności zawodowej skarżący wykazuje 20 lat i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Jest to okres nieadekwatny do wieku skarżącego. W dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy wykazano 2 lata, 11 miesięcy i 15 dni podlegania ubezpieczeniu. Niespełnienie warunku braku szczególnych okoliczności do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dodać należy, iż sama trudna sytuacja bytowa nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem świadczenia te nie mają charakteru socjalnego. Zauważyć też należy, iż wnioskodawca podaje różne dane, dotyczące jego sytuacji majątkowej. Z oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 8 lipca 2009 r. (k – 202 – 208) wynika, że wnioskodawca posiada dom o powierzchni 180 metrów i działkę o powierzchni 9 arów, w którym zamieszkuje z żoną, albowiem córka K. L. od [...] lat zamieszkuje za granicą. Z oświadczeń tych wynika, że wnioskodawca nie posiada gospodarstwa rolnego. Natomiast z oświadczenia majątkowego, zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy (k – 36, 37 akt) wynika, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o pow. 4.53 ha, z którego uzyskuje dochody. Zamieszkuje w domu o powierzchni 180 m z żoną, córką, zięciem i ich dwójką dzieci. Skarżący otrzymuje świadczenia rodzinne i socjalne, w łącznej kwocie 351 zł. Dochód na 6 członków rodziny daje kwotę 235 zł. Kwota ta jest oczywiście rażąco niska, przy minimalnej rencie 693 zł, jednak ponownie podkreślić należy, że świadczenia z art. 83 ustawy nie mają charakteru socjalnego i sama trudna sytuacja materialna nie stanowi podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Reasumując, należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie nie zostało wykazane, iż na skutek wyjątkowych okoliczności nie udało się wnioskodawcy wypracować świadczenia w trybie ustawowym z ZUS lub KRUS. Dodać też należy, iż w przypadku niedostatku dorosłe, pracujące dzieci zobowiązane są do alimentacji rodziców. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.