II SA/Wa 1281/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi małoletnich K., A., D. i K. B. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową – matkę M.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Sygn. II SA/Wa 1281/11 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania renty rodzinnej dla małoletnich dzieci K., A., D. i K.B. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2010 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Powołany wyżej art. 83 może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych motywował, iż z akt sprawy wynika, że Oddział ZUS w O. Wydział [...], po potwierdzeniu przez [...] instytucję ubezpieczeniową 3 miesięcy zatrudnienia J.B. na terenie N. w okresie od [...] października 2008 r. do [...] grudnia 2008 r. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak [...] odmówił renty rodzinnej w trybie zwykłym. Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż po uwzględnieniu powyższego okresu w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci J.B. zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – posiadał 11 miesięcy i 29 dni tych okresów. Zdaniem organu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Z akt sprawy wynika iż J.B. w okresie od [...] maja 2000 r. do [...] lipca 2000 r. i od [...] września 2005 r. do [...] września 2007 r. prowadził działalność gospodarczą bez odprowadzania składek z tego tytułu. Organ podkreślił, iż zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych prowadzenie działalności gospodarczej bez objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym jest świadomym wyborem, rodzącym określone skutki. Nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, uniemożliwiających nabycie świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznawaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Biorąc powyższe pod uwagę nie można uznać, że J.B. nie spełnił warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności. Organ dodał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła przedstawicielka ustawowa M.B., działająca w imieniu małoletnich dzieci K., A., D. i K.B. Stanowisko swoje motywowała faktem, iż jej zmarły mąż przepracował ponad 11 lat w zakładach państwowych, ona zaś nigdzie nie pracuje i jest zarejestrowana jako bezrobotna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 powoływanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowie przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Sąd może tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącemu prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Sądu, decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes ZUS słusznie uznał, że w aktach sprawy brak jest dowodów, które potwierdzałyby, że została spełniona przesłanka wskazująca na to, że skarżący nie otrzymali świadczenia w trybie zwykłym na skutek zaistnienia szczególnych okoliczności, na które nie mieli wpływu. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że łączny okres ubezpieczenia 36-letniego zmarłego J.B. to 11 lat i 4 miesiące, z czego na 10-lecie oceniane do uprawnień przypada 11 miesięcy i 29 dni. W okresie od [...] września 2005 r. do [...] września 2007 r. ojciec skarżących prowadził działalność gospodarczą, lecz nie opłacał z tego tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Okoliczność ta nie może być uznana jako szczególna w rozumieniu powołanego wyżej przepisu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/07). Nie stanowi również takiej przesłanki zgon ojca stron w czasie pracy w N. Zasadnie również organ wywiódł, że taką okolicznością szczególną nie jest trudna sytuacja finansowa strony (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2010 r., I OSK 172/10, LEX nr 595280). Powyższe pozwala stwierdzić, że przerwy w zatrudnieniu i ubezpieczeniu społecznym skarżącego zostały zasadnie ocenione przez Prezesa ZUS jako niespowodowane szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.