II SA/Wa 1344/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spraw.) Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego - oddala skargę - B. Z. zwrócił się do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego o ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego, wypłacanego przez wojskowy organ emerytalny po dniu 1 stycznia 1999 r., oraz o wypłacenie, wraz z odsetkami, kwot, które wynikają z różnicy pomiędzy przysługującym mu świadczeniem a zaniżonym świadczeniem wypłacanym od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie decyzji waloryzacyjnych. Ponadto wniósł o stwierdzenie nieważności wszystkich decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w W., działając na podstawie art. 31 i art. 32 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w związku z art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. Od obu powyższych decyzji, zgodnie z zawartym w nich pouczeniem, B. Z. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w W. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] stycznia 2011 r. w sprawie o sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w W. w punkcie 1 wyroku oddalił odwołanie B. Z. od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia [...] grudnia 2008 r., odmawiającej ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego i wypłaty odsetek, natomiast w punkcie 2 wyroku odwołanie B. Z. od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia [...] grudnia 2008 r., odmawiającej wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r., przekazał do rozpatrzenia Ministrowi Obrony Narodowej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej, działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r., odmawiającej wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania. W motywach rozstrzygnięcia Minister Obrony Narodowej wskazał, iż jest związany wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] stycznia 2011 r. o sygn. akt [...], a więc zobligowany jest do rozpatrzenia odwołania strony, jednakże z uwagi na to, że zainteresowany nie złożył odwołania od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r., organ nie ma możliwości wykonania pkt 2 wymienionego wyroku Sądu Okręgowego w W. Zatem postępowanie w przedmiocie odwołania zainteresowanego od wskazanej wyżej decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności, które nakazał w przywołanym wyroku Sąd Okręgowy w W. jest bezprzedmiotowe, bo zainteresowany takiego odwołania nie złożył. Ponadto Minister Obrony Narodowej nie podzielił poglądu Sądu Okręgowego, aby był właściwy w niniejszej sprawie. W ocenie Ministra, w niniejszej sprawie właściwy do rozpoznania odwołania zainteresowanego jest sąd powszechny. Organ podał, że zasady ustalania wysokości emerytur wojskowych regulują bezpośrednio przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy, prawo do zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia ustala w formie decyzji wojskowy organ emerytalny. W myśl zaś art. 31 ust. 4 ustawy, od decyzji tych przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu, według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Zatem w sprawach tych właściwy jest sąd powszechny. Organ podkreślił, że przedstawione powyżej stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego – składu siedmiu sędziów – z dnia 23 marca 2011 r. (I UZP 3/10), w której Sąd Najwyższy wskazał jednoznacznie, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego), wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. We wcześniejszym postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2010 r. (I UK 104/10), przywołano dotychczasowe orzecznictwo w tym zakresie oraz zakwestionowano pogląd, wyrażony w uchwale SN z dnia 7 kwietnia 2010 r. (II UZP 3/10), w której stwierdzono, że w sprawie odwołania od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego, odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji tego Biura, podjętej po 1 stycznia 1999 r., droga sądowa przed sądem powszechnym jest niedopuszczalna. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2010 r. (I UK 104/10) zaznaczono, że argumentacja zaprezentowana w przytoczonej uchwale jest kontrowersyjna, nie wyjaśnia wątpliwości wynikających z dotychczasowego rozbieżnego orzecznictwa sądów powszechnych, sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego. Ponadto wykładnia przepisów, dokonana w uchwale siedmiu sędziów SN z dnia 23 marca 2011 r. będzie miała zastosowanie w sprawie niniejszej, uchwale tej SN postanowił nadać moc zasady prawnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję B. Z. zarzucił naruszenie prawa procesowego mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 366 k.p.c. polegające na uznaniu sprawy za bezprzedmiotową w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego. W uzasadnieniu zarzucił, że Minister Obrony Narodowej był bezwzględnie związany, z mocy art. 366 k.p.c., wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. Wyrok ten – zdaniem skarżącego – musi być wykonany bez względu na to, czy Minister zgadza się z jego treścią, dlatego wszelkie wywody, zawarte w uzasadnieniu decyzji MON, nie mają znaczenia a polemika z nimi jest zbędna. Udzielając odpowiedzi na skargę, Minister Obrony Narodowej wniósł o jej odrzucenie wskazując, iż niniejsza sprawa nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Powołując się na argumentację przedstawioną już w zaskarżonej decyzji stwierdził, że Minister Obrony Narodowej nie jest organem właściwym w zakresie zaopatrzenia emerytalnego. Odnosząc się do twierdzeń skargi, Minister podkreślił, że zainteresowany nie złożył odwołania od decyzji dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r., zatem organ nie ma możliwości wykonania punktu 2 wyroku Sądu Okręgowego w W., bo nie może rozpoznać odwołania, którego nie złożono. Wyrok ten jest zatem niewykonalny. Ponadto organ podkreślił, że nie jest właściwy do rozpatrzenia odwołania od decyzji wojskowego organu rentowego, co znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r. o sygn. akt I UZP 3/10, która wprawdzie została wydana na tle przepisów dotyczących nabywania uprawnień do świadczeń emerytalno – rentowych w ramach powszechnego systemu emerytalnego, ale która także ma zastosowanie w niniejszej sprawie. W uchwale tej, której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej, wskazano jednoznacznie, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego), wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie nieważności decyzji, przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Ze względu na wyżej wspomnianą tożsamość przepisów art. 31 i art. 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin z regulacją zawartą w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przedmiotowa uchwała znajduje zastosowanie także w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 180 § 1 i 2 k.p.a., sprawy wynikające z przepisów o zaopatrzeniach emerytalnych i rentownych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy odrębne, dotyczące ubezpieczeń, ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie do art. 181 k.p.a., organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne. Przepisami odrębnymi w tym przypadku są przepisy ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 31 ust. 1 ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, prawo do zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia ustala w formie decyzji wojskowy organ emerytalny. Decyzję, o której mowa w ust. 1, doręcza się zainteresowanemu na piśmie wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem (ust. 2). Od decyzji, o której mowa w ust. 1, przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu, według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (ust. 4). Sprawa, dotycząca ustalenia wysokości świadczenia na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalno – rentowym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, nie podlega rozpoznaniu w drugiej instancji przez organ administracji, ale na mocy wskazanych wyżej przepisów jest rozpoznawana według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, zatem do jej rozpatrzenia właściwy jest sąd powszechny. Sprawa powyższa z uwagi na wybór przez ustawodawcę właściwości sądów powszechnych do rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji, w myśl teorii prawa postępowania cywilnego jest sprawą cywilną w znaczeniu formalnym (w przeciwieństwie do spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, czyli wynikających ze stosunków cywilnych z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego, handlowego i prawa pracy). Odwołanie wniesione do sądu powszechnego wszczyna dwuinstancyjne postępowanie przed tymi sądami, co więcej, istnieje możliwość skorzystania z możliwości wniesienia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, jeżeli ze względu na przedmiot sprawy jest to dopuszczalne. W konsekwencji nie jest dopuszczalne orzekanie w tej sprawie przez sąd administracyjny. Stosownie do treści art. 32 ust. 1 ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, prawo do świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie zostaną przedstawione istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne albo ujawnione dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, a mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Jednocześnie art. 32 ust. 2 tej ustawy wskazuje, że decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez właściwy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis ten dopuszcza możliwość stosowania trybów nadzwyczajnych procedury administracyjnej wobec decyzji emerytalnych, wydawanych na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. W myśl art. 32 ust. 2 ww. ustawy, organem właściwym w tego rodzaju sprawach jest wojskowy organ emerytalny, zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 pkt 13 wojskowym organem emerytalnym jest organ emerytalny właściwy w sprawach ustalania prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia, określony przez Ministra Obrony Narodowej. W myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz. U. Nr 67, poz. 618 ze zm.), wojskowym organem właściwym do ustalania prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia oraz ich wypłaty jest dyrektor wojskowego biura emerytalnego i jest to jedyny wojskowy organ emerytalny, właściwy według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do zaopatrzenia emerytalnego. Minister Obrony Narodowej nie jest wojskowym organem emerytalnym w rozumieniu powyższych norm. Wskazując na właściwość dyrektora wojskowego biura emerytalnego w kwestii zmiany, uchylenia lub unieważnienia decyzji emerytalnej, ustawodawca niewątpliwie nawiązuje do trybu zwykłego, o którym mowa w art. 31 ust. 1 ww. ustawy, w zakresie właściwości organu, pozostawiając jedynie treść rozstrzygnięcia zasadom Kodeksu postępowania administracyjnego, co świadczy także o tym – wobec braku regulacji szczególnej w cyt. art. 32 ust. 2 przedmiotowej ustawy – że również w zakresie odwołania od decyzji podjętej wskutek zmiany, uchylenia lub unieważnienia decyzji emerytalnej zastosowanie ma zasada wynikająca z reguł ogólnych (art. 31 ust. 4 ww. ustawy), związanych z przedmiotem sprawy. Przedmiot sprawy determinuje tryb odwoławczy, regulowany przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, co wskazuje na właściwość sądu powszechnego również w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 32 ust. 2 ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Wydanie przez dyrektora wojskowego biura emerytalnego decyzji w przedmiocie zmiany, uchylenia lub unieważnienia decyzji emerytalnej umożliwia wniesienie odwołania do sądu powszechnego, sąd administracyjny w tych sprawach nie jest właściwy. Prezentowane przez Sąd stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r. o sygn. akt I UZP 3/10 (publ. OSNP 2011/17-18/23, LEX nr 73818). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że należy przyznać rację Ministrowi Obrony Narodowej, który twierdzi, że skarga w tego rodzaju sprawach jest niedopuszczalna, gdyż sąd administracyjny nie jest sądem właściwym. Niemniej jednak w sprawie niniejszej, Sąd przyjął skargę do merytorycznego rozpoznania, ponieważ na skutek orzeczenia Sądu Okręgowego w W., zawartego w prawomocnym wyroku z dnia [...] stycznia 2011 r. o sygn. akt [...], odwołanie B. Z. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r., odmawiającej wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r., zostało przekazane do rozpatrzenia Ministrowi Obrony Narodowej, który został tym orzeczeniem związany z mocy art. 366 k.p.c. W konsekwencji sprawa musiała zostać przez MON rozpoznana, a decyzja podjęta przez Ministra – w wykonaniu ww. wyroku Sądu Okręgowego – doprowadziła do konieczności rozpoznania sprawy niniejszej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie gdyż skarga stała się dopuszczalna i wymaga merytorycznego rozstrzygnięcia. Zatem merytorycznie rozpoznając skargę trzeba zauważyć, że cytowanym już wyrokiem z dnia [...] stycznia 2011 r. o sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w W. oddalił również odwołanie B. Z. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia [...] grudnia 2008 r., odmawiającej ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego i wypłaty odsetek. Oznacza to, że Sąd Okręgowy w W. zaakceptował prawidłowość zastosowania przepisów wojskowej ustawy emerytalnej przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w W., a tym samym przesądził o trafności i legalności jego decyzji, w tym decyzji waloryzacyjnych, wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest więc stanowiskiem Sądu Okręgowego w W. związany, gdyż zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W tym stanie rzeczy, wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Na tej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.