II SA/Wa 1357/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił J. N. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku J. N., nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. Organ, uzasadniając decyzję podał, iż w toku postępowania ustalono, że J. N. będący w wieku [...] lat posiada okres ubezpieczenia wynoszący [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] stycznia 2001 r. Lekarz orzecznik ZUS uznał wymienionego za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] czerwca 2005 r., a to oznacza, że przez okres [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, że w badanym 10 – leciu na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano [...], [...] miesięcy i [...] dni. Uzasadniając swoją decyzję organ podał też, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się również pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego. Okres ten winien być adekwatny do wieku ubezpieczonego. Powołał się przy tym na pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2002 r. o sygnaturze akt II SA 2235/01. Prezes ZUS odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku uznał, iż nie zostały wykazane w sprawie szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, umożliwiające nabycie przez skarżącego tego uprawnienia. Skarżący był bowiem do [...] osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania zatrudnienia w celu uzyskania uprawnień do świadczenia przewidzianego przepisami ustawy emerytalnej. W decyzji wskazano również, że kwestia trudnych warunków materialnych była w sprawie brana pod uwagę, ale nie stanowi ona wystarczającej podstawy po przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Kwestionując decyzję Prezesa ZUS, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania zarzucając jej obrazę prawa materialnego poprzez nieprawidłową interpretację art. 83 powołanej ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwestionując decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. N. podał, że uległ ciężkiemu wypadkowi komunikacyjnemu i w związku z tym przeszedł kilka poważnych operacji. Jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz bez środków do życia. Skarżący wyjaśnił, że prowadził prywatną firmę transportową lecz z braku środków zmuszony był ją zawiesić. W związku z tym, że poszukiwanie pracy w miejscu zamieszkania okazało się bezskuteczne, wyjechał za granicę i pracował tam bez ubezpieczenia. J. N. podał również, że jego rodzina (żona i dwie córki) znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie żony ([...]zł) oraz [...] zł wypłacane z PEFRON. W uzasadnieniu swojej skargi przywołał liczne orzecznictwo Sądów administracyjnych uznając, iż winno ono być wskazówką interpretacyjną przy rozstrzyganiu jego sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługują na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od [...]., co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]. Jednakże skarżący nie jest osobą ubezpieczoną, która tylko w skutek szczególnych okoliczności nie spełniła warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Za szczególną okoliczność uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że skarżący na przestrzeni [...] lat życia legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni, co jest niewątpliwie znacznym okresem ubezpieczenia. W ocenianym jednakże dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat okresu ubezpieczenia przypada jedynie niespełna [...] lata. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje zaś, aby brak zatrudnienia spowodowany był szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb – ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie tylko nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Za szczególną okoliczność nie może być bowiem uznana przerwa w zatrudnieniu trwająca od [...] r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do całkowitej egzystencji w [...] r. zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący w tym okresie był osobą całkowicie zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia. Świadome zaś zatrudnianie się przez skarżącego bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i bez odprowadzania składek nie może być uznane za okoliczność uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA 3238/00 - LEX nr 50999). Ustawa nie definiuje, co należy uznać za szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony niezależne i niezawinione przez nią. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie, organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Powyższym kryteriom nie odpowiada sytuacja ustalona przez Sąd w przedmiotowej sprawie. Występująca dysproporcja pomiędzy wiekiem skarżącego, możliwością wykonywania pracy a udokumentowanym okresem zatrudnienia wskazują, że skarżący świadczył pracę nieregularnie. Odmawiając przyznania renty w drodze wyjątku w takiej sytuacji organ nie dopuścił się więc naruszenia prawa, nie dopatrując się wymaganych w ustawie szczególnych okoliczności. Pogląd taki wyrażony został przez Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 17 lutego 2006 r. o sygnaturze akt I OSK 1173/05. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni ten pogląd akceptuje. Podać należy, że skarżący wnosząc o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku upatrywał szczególną sytuację, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy, w sytuacji na rynku pracy i jego dolegliwościach zdrowotnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącego, jednakże okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.