II SA/Wa 1367/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata N. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 ,- (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złotych osiemdziesiąt groszy) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił J.J. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki wymienione w powołanym wyżej przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak jednego z wyżej wymienionych warunków powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Organ stwierdził, że skoro wnioskodawczyni nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, to przedmiotowe świadczenie nie może zostać jej przyznane. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach podstawę do wydania decyzji w sprawie stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Jednocześnie organ nie dopatrzył się zbiegu szczególnych okoliczności, które spowodowały brak uprawnień na zasadach ogólnych. W toku postępowania ustalono, że J.J. urodzona w [...] r. na przestrzeni [...] lat życia osiągnęła okres ubezpieczenia wynoszący 11 lat, 11 miesięcy i 22 dni. Wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu w okresie od [...] kwietnia 1988 r. do [...] marca 1990 r. oraz od [...] grudnia 1990 r. do [...] lipca 1994 r. Od ustania ostatniego okresu nieskładkowego w kwietniu 1999 r. do czasu orzeczenia częściowej niezdolności do pracy we wrześniu 2006 r. przez okres ponad 7 lat nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skarżąca nie wykazała, że niepodejmowanie w tym czasie zatrudnienia skutkującego wypracowaniem dłuższego stażu ubezpieczeniowego, wynikało z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu, J.J. zakwestionowała zaskarżoną decyzję zarzucając jej niedozwolony rygoryzm. Wskazała na orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2007 r., które organ winien wziąć pod uwagę przy wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie wnoszącej skargę, rozstrzygnięcie to oznacza jej całkowitą niezdolność do pracy. W piśmie procesowym z dnia 24 sierpnia 2007 r., odnosząc się do odpowiedzi na skargę, zwróciła uwagę na swoją wyjątkowo trudną sytuację. Podała, że obecnie jest chora, zaś do czasu transformacji ustrojowej rodziła i wychowywała dzieci. Obecnie wychowuje sześcioletnie dziecko przysposobione oraz córkę w wieku 11 lat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdził, że nie ma możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie, która nie jest całkowicie niezdolna do pracy i nie osiągnęła wieku emerytalnego. Wyjaśniono, że orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności nie oznacza, wbrew twierdzeniom skarżącej, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni nie złożyła sprzeciwu od orzeczenia lekarza ZUS o częściowej niezdolności do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie spełnia drugiego z warunków przyznania tego świadczenia. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona w dniu [...] nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego. Również z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2006 r. nie wynika, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy. Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2006 r., od którego skarżąca nie wnosiła sprzeciwu, a zatem ostatecznego. Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Brak spełnienia przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania jej jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 711/07). Nie ma więc potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji rodziny. Nawet w sytuacji, gdyby pozostałe przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane. Zatem zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, Sąd orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).