II SA/Wa 1369/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi K. P. działającej w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego R. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. Ś. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych z tytułu podatku od towarów i usług VAT za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną z urzędu. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmawiającą R. P. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzję organ uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W niniejszej sprawie ustalono, iż R. P. urodził się w [...] roku. Aktualnie przebywa w domowym hospicjum. Zgodnie z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2003 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy od dnia 4 lutego 2003 r. a orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2006 r. za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od dnia 20 lipca 2004 r. Z uzasadnienia komisji wynika brak podstaw do określenia niezdolności do pracy przed dniem 12 lipca 1997 r. R. P. legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym łącznie w rozmiarze 17 lat 2 miesięcy i 29 dni. Okres ten organ uznał za nieadekwatny do wieku skarżącego, który w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy liczył 53 lata. Do stażu zatrudnienia organ nie uwzględnił okresów od 1 maja 1977 r. do 15 maja 1978 r. – pracy taksówkarza i od 1 września 1978 r. do 28 lutego 1979 r. – pracy w ogrodnictwie, albowiem właściciele tych zakładów pracy nie odprowadzali składek ZUS-owskich. Organ podkreślił, iż od końca ostatniego okresu objętego ubezpieczeniem, to jest od grudnia 1992 roku (działalność gospodarcza) do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy (to jest do dnia 20 lipca 2004 r.) nie odnotowano wpłaty żadnej składki. Po ukończeniu 41 lat R. P. już nie pracował. Organ wskazał na liczne wcześniejsze przerwy w ubezpieczeniu i wskazał także, iż w ostatnim dziesięcioleciu od powstania całkowitej niezdolności do pracy na wymagane minimum 5 lat ubezpieczenia nie odnotowano żadnej składki. Polemizując z twierdzeniami R. P. zawartymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał, iż przedstawione zaświadczenia lekarskie nie pozwalają na ustalenie wcześniejszego powstania całkowitej niezdolności do pracy, zaś dla organu, orzeczenia o stanie zdrowia wydane przez lekarza orzecznika ZUS są wiążące. Organ wskazał także, iż stan bezrobocia sam w sobie nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 omawianej ustawy. W tym stanie faktycznym organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez R. P. wymogów związanych z ubezpieczeniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. P. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazywał na bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną, która uniemożliwia wykonywanie jakiejkolwiek pracy (jest także niezdolny do samodzielnej egzystencji). Twierdził, iż niezdolność do pracy powstała wcześniej. Lekarze ZUS bezpodstawnie powołali się przy określaniu niezdolności do pracy na dokumentację ze szpitala w T., w którym to szpitalu skarżący nigdy nie przebywał. Nadto, orzekając o niezdolności do pracy, ustalono częściową niezdolność od dnia 4 lutego 2003 r., gdy tymczasem już od stycznia 2003 r. skarżący był niezdolny do pracy w związku ze zwolnieniem poszpitalnym. Skarżący podnosił nadto przewlekłość postępowania administracyjnego, naruszenia przepisów art. 6-8, art. 12, art. 35 i 36, art. 75-77, art. 84 i art. 100 Kpa oraz art. 32, art. 69, art. 193 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego organ powinien zwrócić się, zgodnie z jego wcześniejszym wnioskiem, do Trybunału Konstytucyjnego zgodnie z art. 193 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. R. P. jest całkowicie niezdolny do pracy od 20 lipca 2004 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy na wymagane minimum 5 lat ubezpieczenia, skarżący nie legitymuje się żadnym okresem składkowym, albowiem po ukończeniu 41 roku życia zaprzestał pracy. Przedtem posiadał długie i liczne przerwy w zatrudnieniu i opłacaniu stosownych składek ubezpieczeniowych. W rezultacie, w wieku 53 lat skarżący legitymował się zaledwie nieco ponad 17 letnim okresem opłacania składek ubezpieczeniowych przy jednoczesnym braku okoliczności ograniczających zatrudnienie przed 2003 rokiem. Organ trafnie ocenia te okresy życia skarżącego, nie dopatrując się żadnych okoliczności usprawiedliwiających brak należnego ubezpieczenia. Nawet gdyby zaliczyć skarżącemu okresy pracy w przedsiębiorstwie ogrodniczym, czy w przedsiębiorstwie taksówkowym to i tak w żaden sposób nie można wytłumaczyć bezczynności zarobkowej R. P. trwającej od 1993 roku. Bezczynności tej nie potrafi także w sposób przekonywujący wytłumaczyć sam skarżący. Przedstawione w skardze zarzuty są chybione. Nie mają one znaczenia dla oceny, decydującego w niniejszej sprawie, okresu życia skarżącego po 1993 roku, kiedy zaprzestał wykonywania pracy objętej ubezpieczeniem. Organ prawidłowo rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy i rozstrzygając sprawę prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania oraz ustosunkował się do zgromadzonego materiału dowodowego. Nie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej. Natomiast w zakresie przewlekłości postępowania administracyjnego, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny dostrzega, stwierdzić należy iż, skarżący nie wykorzystywał stosownych środków procesowych w tym zakresie, a przedmiot niniejszej sprawy nie dotyczy bezczynności organu. Wbrew twierdzeniom skargi, Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów Konstytucji RP. Wyjaśnić tu należy, iż organ nie był zobowiązany do składania wniosków do Trybunału Konstytucyjnego zgodnie z żądaniami skarżącego. Powoływanie się przez skarżącego na bardzo trudną obecną sytuację nie może w żaden sposób usprawiedliwiać braku opłacania składek ubezpieczeniowych w latach, gdy skarżący był zdolny do pracy. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zatem zasadne. Trudna sytuacja materialna oraz bardzo trudna sytuacja zdrowotna, którą dostrzega zarówno organ jak i Sąd, nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia żądania, gdy nie zostaną spełnione pozostałe przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o czym wspomniano już wyżej. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa, dlatego też, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu z tytułu zastępstwa prawnego, świadczonego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 wyżej wspomnianej ustawy.