II SA/Wa 141/07

Sygn. akt II SA/Wa 141/07 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.) Sędziowie Asesor WSA Sławomir Antoniuk Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Magda Magdoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z [...] października 2006 r. nr [...] 2) zasądza od Prezesa Rady Ministrów na rzecz J. S. zł 50,94 (pięćdziesiąt złotych dziewięćdziesiąt cztery grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania 3) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2007 r. [...], którą to decyzją odmówił J. S. przyznania renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach, jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie specjalne brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczenia. Może być ono bowiem przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, mające charakter szczególny. Organ podał, że urodzony w [...] r. J. S. wystąpił o przyznanie renty specjalnej powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną spowodowaną działalnością opozycyjną w latach 80–tych. Wnioskodawca twierdził, iż był współzałożycielem [...] Zrzeszenia Studentów Politechniki B. i członkiem NZS od 1980 r., przewodniczącym Komisji Uczelnianej PB Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania Polityczne, członkiem KPN. Organizował strajki studenckie w 1981 r., przewodniczył Komitetowi Strajkowemu PB. Po wprowadzeniu stanu wojennego organizował nielegalne struktury NZS PB. Uruchomił też pierwszą podziemną drukarnię w B. i kolportował ulotki skierowane przeciwko ówczesnym władzom. Po aresztowaniu brata w [...] r. doznał [...] w wyniku czego został sparaliżowany i jest inwalidą I grupy. Organ ustalił, iż J. S. jest osobą przewlekle chorą, wymaga stałego leczenia i rehabilitacji. W całości utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł. Jest rozwiedziony, nie posiada własnego mieszkania. Zamieszkuje u obcej osoby, która ponosi wszelkie opłaty mieszkaniowe. Organ ustalił również, że miesięczne wydatki związane z zakupem leków i rehabilitacją wynoszą [...] zł. Nadto wskazał, iż wniosek J. S. o przyznanie renty specjalnej poparli Wicemarszałek Senatu RP Krzysztof Putra, Przewodniczący Zarządu NSZZ "Solidarność" Stanisław Marczuk, Przewodniczący Zarządu Regionu [...] NSZZ "Solidarność" Józef Mozolewski oraz znający wnioskodawcę z okresu działalności w NZS K. P. Powyższa decyzja Prezesa Rady Ministrów stała się przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych. W uzasadnieniu skargi stwierdził, iż jego choroba ma ścisły związek z aresztowaniem jego brata – H. S. i przeżyciami jakie wywarło na nim to zdarzenie. Zarzucił Prezesowi Rady Ministrów zbyt daleko posuniętą dowolność w ocenie złożonych dokumentów potwierdzających fakty i zdarzenia z jego życia, uzasadniające zasadność przyznania mu świadczenia specjalnego. Skarżący podkreślił, iż w pełni spełnia przesłanki z art. 82 ust. 1 ustawy o FUS, tj. zarówno wiek i stan zdrowia, jak i szczególny charakter jego sprawy. Dodatkowo wskazał na swoją trudną sytuację materialną i finansową. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygniecie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie – w świetle powołanego przepisu – pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Należy jednak zauważyć, iż zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji, stosownie do art. 7 kpa, ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – Prezes Rady Ministrów nieprawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy sprawy. Uchybił przepisom proceduralnym oraz zasadom postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 11, a także art. 107 § 3 kpa. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że przyznanie świadczenia jest możliwe jeśli w sprawie występują inne okoliczności, poza trudną sytuacją bytową, wskazujące na ich szczególny charakter. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jednakże żadnych rozważań i ocen organu, co do występowania tych okoliczności w przedmiotowej sprawie. Organ ogranicza się jedynie do zaprezentowania stanu faktycznego w sprawie i powołania dokumentów przedstawionych w toku sprawy administracyjnej przez skarżącego. Zarówno uzasadnienie decyzji pierwszej, jak i drugiej instancji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 kpa. Organ nie wskazuje dlaczego podniesione przez skarżącego okoliczności nie są wystarczające do przyznania świadczenia specjalnego. Rodzi to niezrozumienie skarżącego co do takiego rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ organ nie wskazuje wedle jakiego wzorca jest oceniana osoba wnioskująca o świadczenie i na ile sytuacja skarżącego wypełnia ten wzorzec. Trudno bowiem uznać za wystarczające lakoniczne uzasadnienie odmowy przyznania świadczenia, które ogranicza się do stwierdzenia, iż dokumenty nie potwierdzają wybitnych dokonań w działalności związkowej i opozycyjnej J. S. Odnosząc się do przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazać należy, że dotychczasowe orzecznictwo administracyjne łączy znaczenie określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714, tak też w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05). W ocenie Sądu, skoro skarżący pozostaje w niedostatku i wskazuje na swoje szczególne zasługi w działalności politycznej i zasługi te poparte są uznaniem ze strony zarówno władz lokalnych, jak również osób publicznych to właśnie do tych zasług należało się obszernie odnieść. Tymczasem organ wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 107 § 3 kpa nie odniósł się do tych kwestii usprawiedliwiając się i tłumacząc uprawnieniami wynikającymi z uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne wymaga szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków, jakie legły u podstaw jego zastosowania. Brak należytego przedstawienia uzasadnienia rozstrzygnięcia jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego i wskazuje na dowolność organu. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 cytowanej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.