II SA/Wa 1424/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube Sędziowie WSA Danuta Kania Iwona Dąbrowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2013 r. sprawy ze skargi G. M. – reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego P. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), Prezes ZUS odmówił przyznania G. M., renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że przyznanie świadczenia jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia. Organ podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej. Organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że na 30 lat życia ojca dziecka udokumentowany okres ubezpieczenia wynosi 6 lat, 3 miesiące i 28 dni. Organ podał też, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2005 do 2006, 2007 do 2008 i 2010 do 2012 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności ojca dziecka objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Świadczy to, zdaniem organu, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w tych przerwach wobec ojca dziecka nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ponadto organ wskazał, że nie spełniona została również kolejna przesłanka z powołanego art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. M., odnosząc się do przerw w zatrudnieniu ojca dziecka, zarzuciła organowi, że nie został uwzględniony okres umowy o pracę świadczonej w Wielkiej Brytanii w dniach od [...] września 2005 r. do [...] grudnia 2005 r. oraz staż pracy, który ojciec dziecka odbywał od [...] marca 2010 r. do [...] września 2010 r. Odnosząc się zaś do wykazanych przez organ środków utrzymania, wskazała na koszty kredytu, utrzymania mieszkania i koszty uczęszczanie dziecka do przedszkola w kwocie 325,74 zł. Podała, że pozostaje jej na utrzymanie 162,87 zł na osobę miesięcznie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], odmawiającą przyznania G. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS wskazał, że renta rodzinna w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka – K. M. nie może zostać przyznana, ponieważ nadal nie jest spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Organ podał, że jak wynika z akt sprawy, P. M. – matka dziecka otrzymuje z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę w wysokości 1726 zł (brutto – średnia z trzech miesięcy: marzec, kwiecień i maj), otrzymuje również zasiłki z MOPS w łącznej wysokości 247,00 zł a także dodatek mieszkaniowy w wysokości 145,78 zł, a to oznacza, że wykazany dochód, przypadający na członka 2 osobowej rodziny wynosi 1059,74 zł miesięcznie, a to oznacza, że przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, że G. M. nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podał, że brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2013 r. wynosi 831,15 zł. Organ wskazał też, że powyższy pogląd znalazł odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Prezes ZUS podkreślił, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji (wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt: II SA 4189/01). Jakkolwiek wykazany dochód przypadający na członka rodziny może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] czerwca 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez adwokat D. L., pełnomocnika skarżącej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 107 1 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu istotnych dowodów na okoliczność kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej dziecka, załączonych do wniosku z dnia [...] stycznia 2013 r. o przyznanie renty drodze wyjątku, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że małoletni nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zarzuciła również nieustosunkowanie się do istotnych zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] kwietnia 2013 r., a mianowicie że Prezes ZUS pominął udowodnione okresy zatrudnienia ojca małoletniego G. – K. M., przypadające w okresach: 2005 – 2006, 2007 – 2008, 2010 – 2012, twierdząc błędnie, że w latach ww. nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami: emerytalnymi i rentowymi, podczas gdy z uzasadnienia decyzji ZUS Oddział w N. z dnia [...] grudnia 2012 r., odmawiającej małoletniemu prawa do renty rodzinnej wynika, że ubezpieczony udokumentował następujące okresy ubezpieczenia przypadające w kwestionowanym okresie: od [...] stycznia 2005 r. do [...] kwietnia 2005 r., od [...] marca 2008 r. do [...] listopada 2008 r, od [...] marca 2010 r. do [...] września 2010 r. – okresy składkowe; praca w Republice Czeskiej od [...] sierpnia 2006 r. do [...] lutego 2007 r., który to błąd spowodował mylne ustalenie, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Pełnomocnik zarzuciła również naruszenie art. 77 § 1 kpa w związku z art. 140 k.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego, tj. akt sprawy o sygn. [...], którą prowadził ZUS Oddział w N., w szczególności decyzji odmownej z dnia [...] grudnia 2012 r., wyszczególniającej uznane przez ZUS okresy ubezpieczenia – na okoliczność, że przed śmiercią K. M. pracował w kwestionowanych okresach. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podała, że P. M. samotnie wychowuje syna, pracując zawodowo. Zarabia 1181,38 zł netto. Otrzymuje dodatek rodzinny na dziecko 77 zł i dodatek do zasiłku jako samotna matka – 170 zł. Wszystkie niezbędne wydatki związane z czynszem, wodą, ratą kredytu za mieszkanie, energią elektryczną i przedszkolem dla dziecka zostały podane we wniosku z dnia [...] stycznia 2013 r. Na pozostałe wydatki pozostaje jej kwota 325,74 zł. Podała również, że gdyby organ uwzględnił okres pracy w Wielkiej Brytanii w okresie od [...] września 2005 r. do [...] grudnia 2005 r. to G. M. otrzymałby rentę rodzinną. Podała też, że ojciec dziecka zmarł w wieku 30 lat na [...]. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na zarzuty pełnomocnika skarżącej organ podał, że uwzględnił wszystkie okresy ubezpieczenia zmarłego, jakie miały podstawę w zgromadzonej dokumentacji. Organ podał, że okres pracy w Wielkiej Brytanii nie został potwierdzony i dlatego nie mógł zostać zaliczony do ubezpieczenia. Organ wskazał też, że nie mogą istnieć różne wyliczenia okresu ubezpieczenia w zależności od tego, o jakie świadczenie strona występuje, a okres niezaliczony do stażu pracy przy ustalaniu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym nie może być do tego stażu doliczony w trybie wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna. Zatem organ zasadnie twierdzi, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania – przykładowo wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01 (publik. LEX nr 83733). Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącą środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dacie orzekania w niniejszej sprawie wynosiła niespełna 800 zł brutto. W wyroku z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1421/09 (publikowanym w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) NSA stwierdził, iż: "...przyjęte przez Sąd I instancji kryterium wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej wyznacza kwotowo. Dlatego też, Sąd ten był uprawniony do podzielenia miesięcznego dochodu rodziny skarżącego przez ilość osób pozostających w tej rodzinie, aby uzyskać dochód przypadający na jednego członka rodziny. Skoro dochód w rodzinie skarżącego wynosił w dacie orzekania 760,52 zł brutto na osobę i był wyższy od minimalnej emerytury (636,29 zł brutto w dacie orzekania), to wniosek, że przekraczał on granicę określającą wysokość niezbędnych środków utrzymania jest usprawiedliwiony". Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Zaprezentowany pogląd wynika z ukształtowanego orzecznictwa sądowego, na które organ zasadnie się powołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak wynika z akt sprawy skarżąca wraz synem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w którym łączny miesięczny dochód wynosi 1059,74 zł miesięcznie, a to oznacza, że przekracza on kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, wynoszącego od 1 marca 2013 r. 831,15 zł. P. M. – matka dziecka otrzymuje z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę w wysokości 1726 zł (brutto – średnia z trzech miesięcy: marzec, kwiecień i maj), zasiłki z MOPS w łącznej wysokości 247,00 zł a także dodatek mieszkaniowy w wysokości 145,78 zł, a to oznacza, że wykazany dochód, przypadający na członka 2 osobowej rodziny wynosi 1059,74 zł miesięcznie, a to oznacza, że przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącej – 1059,74 brutto z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że nie posiada ona niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem Sądu, organ trafnie dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącej z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. W tym stanie rzeczy argumentacja przedstawiona w skardze nie może mieć wpływu na ocenę zasadności wydanej przez Prezesa ZUS decyzji. Niespełnienie bowiem w niniejszej sprawie warunku braku niezbędnych środków utrzymania nie daje Prezesowi ZUS możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. Jeśli zaś chodzi o wskazane przez pełnomocnika skarżącej okresy zatrudnienia ojca dziecka to wskazać należy, że okresy te były badane przez organ, jednakże jak wynika z ustaleń organu okresy te nie zostały potwierdzone przez pracodawcę. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.