II SA/Wa 143/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA - Przemysław Szustakiewicz, - Janusz Walawski (spr.), Protokolant - Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. G. kwotę 240 zł (słownie dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (słownie pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] listopada 2008 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] września 2008 r. nr [...], którą odmówił M. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, iż na przestrzeni 51 lat życia wnioskodawczyni udowodniła 19 lat, 4 miesiące i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Od lutego 2001 r. do kwietnia 2007 r. wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W ocenie organu, pozostawanie bez pracy, nawet potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie stanowi okresu składkowego, ani nieskładkowego. Sam fakt bycia osobą bezrobotną nie może być oceniany na płaszczyźnie szczególnych okoliczności, bowiem nie odzwierciedla on rzeczywistej aktywności w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy, jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami. W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, uniemożliwiające nabycie przez ubezpieczonego prawa do świadczenia ustawowego z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej zmianę. Skarżąca zakwestionowała ustalenia organu, który uznał, że w jej sytuacji życiowej (brak zatrudnienia, stan zdrowia), nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, pełnomocnik organu podniósł, iż nie jest w sprawie istotne, kiedy u skarżącej zaczęła rozwijać się choroba. Choroba ta bowiem nie przeszkadzała jej we wzięciu kredytu na podjęcie działalności gospodarczej. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia skarżącej wykluczał jej aktywność zawodową przed datą wskazaną w orzeczeniu lekarza orzecznika. Pełnomocnik podał również, że łączny staż ubezpieczeniowy skarżącej wynosi ponad 21 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami, dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a. - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia, stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym - bezprawne. Wbrew twierdzeniu organu, przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, że okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast w tym przypadku o wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowany nie spełnia warunków - przewidzianych ustawą emerytalną - do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Podkreślić również należy, że omawiany przepis art. 83 ust. 1 nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. W orzecznictwie natomiast przyjmuje się, iż: "szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku". Orzecznictwo NSA nie wyklucza również uznania bezrobocia, za szczególną okoliczność, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż nie ulega wątpliwości, że organ błędnie określił staż ubezpieczeniowy skarżącej. Fakt ten potwierdził pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę. Uchybienie to jest na tyle istotne, iż samo w sobie mogłoby być przyczyną uzasadniającą uchylenie decyzji. Ponadto Sąd nie podziela stanowiska organu przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż skarżąca nie poszukiwała aktywnie pracy. Takie stwierdzenie jest nieuprawnione. Skoro organ posiadał dokument, tj. zaświadczenie z dnia [...] lipca 2008 r. z Powiatowego Urzędu Pracy w S., iż skarżąca od dnia [...] lutego 2001 r. do dnia [...] marca 2007 r. posiadała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, to powinien wyjaśnić, czy skarżąca poszukiwała aktywnie pracy, czy też nie. Tego organ nie uczynił. Z powyższego wynika, iż organ odmawiając skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku, uczynił to na podstawie błędnych ustaleń faktycznych (staż ubezpieczeniowy) oraz zaniechał zebrania wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów. Rozpoznając ponownie sprawę, organ powinien usunąć powyżej określone uchybienia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł, jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.