II SA/Wa 1433/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Departamentu Sądów Wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania dokumentów 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Zastępcy Przewodniczącego Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...], 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. P. K. – sędzia Wojskowego Sądu Garnizonowego w W., zwrócił się do Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego w W. o wydanie kopii wszelkich uchwał Kolegium dotyczących jego osoby, podjętych w 2007 r. i 2008 r., wraz ze wszystkimi załącznikami. Zastępca Przewodniczącego Kolegium WSO w W. decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie § 6 ust. 3 lit. "b" Regulaminu Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 7 grudnia 1998 r. oraz art. 104 k.p.a., odmówił wydania wnioskodawcy kopii załączników do uchwał z 2007 r. i 2008 r. Kolegium WSO w W. dotyczących jego osoby. W uzasadnieniu podał, iż załącznikami do uchwał kolegium są protokoły z jego posiedzeń, które zgodnie z treścią § 6 ust. 3 lit. b Regulaminu Kolegium WSO udostępnia się sędziom i kandydatom na sędziów, do wglądu na ich żądanie. Oznacza to, iż brak jest podstaw do wydawania osobom zainteresowanym ich kopii. W odwołaniu od powyższej decyzji, skierowanym zgodnie z pouczeniem, do Ministra Sprawiedliwości, P. K. zarzucił jej ograniczenie zawartego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, prawa dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa, a nie akt wewnętrzny, może – co oznacza, że doszło do rażącego naruszenia zasady praworządności i art. 6 k.p.a. Zwrócił ponadto uwagę na jawność postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów wojskowych, a wspomniane uchwały inicjowały wobec niego właśnie postępowanie dyscyplinarne. Powołał się także na przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dyrektor Departamentu Sądów Wojskowych decyzją nr [...] z dnia [...] września 2008 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż należało rozważyć, czy w kwestii wydania osobie zainteresowanej kopii protokołów posiedzeń organu Sądu, jakim jest kolegium, prawo pozytywne przewiduje możliwość stosowania przepisów k.p.a. Stwierdził, że taka możliwość istnieje np. w sytuacji odmowy udostępnienia informacji publicznej (art. 1b ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Jednakże wnioskodawca, zwracając się o wydanie przedmiotowych dokumentów, nie powołał się na nią. W takim zaś przypadku, w ocenie organu, odmawiając ich wydania, należało posłużyć się formą pisma skierowanego do strony, gdyż chodziło o dokonanie czynności materialno-technicznej. Zatem decyzja o odmowie wydania żądanych dokumentów nie znajduje prawnego uzasadnienia, brak jest bowiem w powszechnie obowiązujących przepisach prawa materialnego stosownej normy kompetencyjnej. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pełnomocnik P. K. zarzucił jej naruszenie prawa skutkujące nieważnością, gdyż Dyrektor Departamentu Sądów Wojskowych nie posiada statusu organu wyższego stopnia (organu odwoławczego), w rozumieniu art. 17 k.p.a., w stosunku do Kolegium WSO w W., nie może zatem wydawać władczych rozstrzygnięć w formie decyzji administracyjnych. W jego ocenie kompetencje organu odwoławczego posiada w tej sprawie Minister Sprawiedliwości, natomiast Dyrektor Departamentu nie jest również organem administracji publicznej, a jedynie jedną z komórek organizacyjnych Ministerstwa Sprawiedliwości. W związku z tym wniósł o stwierdzenie jej nieważności z uwagi na naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 17 pkt 3 oraz art. 5 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1797 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych, zwierzchni nadzór nad sądami wojskowymi w zakresie organizacji i działalności administracyjnej sprawuje Minister Sprawiedliwości, zaś stosownie do treści art. 70 ww. ustawy, Ministrowi Sprawiedliwości powierzono uprawnienia prezesa sądu apelacyjnego w zakresie nadzoru administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu podał, iż brak jest unormowań prawnych, które umożliwiały Dyrektorowi Departamentu Sądów Wojskowych wydawanie decyzji administracyjnych w sprawach żołnierzy zawodowych – sędziów sądów wojskowych. Dyrektor ten nie posiada również pełnomocnictwa udzielonego w trybie art. 268a k.p.a. do wydawania decyzji administracyjnych. Organ podniósł, że w tej sytuacji decyzja Dyrektora Departamentu Sądów Wojskowych została uchylona w trybie art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu sądów administracyjnych, uwzględniającą skargę decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w myśl przepisu art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia. Skarga oceniana pod tym względem zasługuje na uwzględnienie. Wydając decyzję nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r., Zastępca Przewodniczącego Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego w W. jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia powołał przepis § 6 ust. 3 lit. "b" Regulaminu Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 7 grudnia 1998 r., a nadto przepis postępowania w postaci art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Zgodnie ze stanowiskiem doktryny, przepisy k.p.a. stanowią podstawę prawną jedynie do rozstrzygnięcia kwestii procesowych. Natomiast przepisy prawa materialnego, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia sprawy decyzją, powinny należeć do kategorii powszechnie obowiązujących, a więc stanowionych przez ustawy i akty wydawane w wykonaniu delegacji ustawowej (vide E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, teksty, wzory i formularze, wyd. IV, Warszawa 1970, s. 208, 207). Podobne poglądy są dominujące w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Już w wyroku z dnia 6 lutego 1981 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "podstawą prawną do wydania przez organ administracji państwowej decyzji nakładającej określone obowiązki na osoby fizyczne lub prawne [...] może być – z uwagi na fakt, że dotyczy to sfery praw i wolności obywatelskich – jedynie przepis prawa powszechnie obowiązującego, a więc aktu ustawodawczego (ustawy lub dekretu z mocą ustawy) albo aktu wykonawczego wydanego na podstawie i w granicach wyraźnego upoważnienia zawartego w akcie ustawodawczym (sygn. akt SA 819/80, ONSA 1981 Nr 1, poz. 6). Analogiczną tezę zawarł NSA w wyroku z dni 20 lipca 1981 r. (sygn. akt SA 805/81, ONSA 1981 Nr 2, poz. 70). Poglądy te zachowały aktualność również w obecnie obowiązującym porządku prawnym i są powszechnie akceptowane. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż takiego charakteru nie posiada przedmiotowy Regulamin Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego w W. będący aktem wewnętrznym, a zatem nie mógł stanowić podstawy rozstrzygnięcia. W tej sytuacji powyższa decyzja, z dnia [...] lipca 2008 r., odmawiająca skarżącemu udostępnienia żądanych dokumentów, została wydana bez podstawy prawnej. Wobec tego zaistniała określona w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), przesłanka skutkująca stwierdzeniem jej nieważności. Tym samym, już z tego powodu również zaskarżona decyzja, która utrzymuje w mocy decyzję dotkniętą wadą nieważności, obliguje Sąd do stwierdzenia jej nieważności z racji rażącego naruszenia prawa, tj. przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Istnieje ponadto jeszcze inna przesłanka nieważności decyzji Dyrektora Departamentu Sądów Wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości, a mianowicie zawarta w przepisie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przesłanka braku właściwości tego organu do orzekania jako organ odwoławczy. W szczególności Dyrektor Departamentu Sądów Wojskowych nie jest przede wszystkim organem w rozumieniu art. 5 § 2 k.p.a., a ponadto, mając na względnie obowiązujące przepisy prawa, w tym art. 5 § 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1676 ze zm.), rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie wykonywania nadzoru nad sądami wojskowymi (Dz. U. Nr 111, poz. 691) oraz art. 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.), należy przyjąć brak kompetencji tego organu do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach żołnierzy zawodowych – sędziów sądów wojskowych. Zauważyć należy, iż nie posiada on również stosownego pełnomocnictwa udzielonego na podstawie art. 268a k.p.a. do wydawania decyzji w imieniu Ministra Sprawiedliwości, jak trafnie podniósł organ. Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o umorzenie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, z uwagi na jego bezprzedmiotowość wywołaną wydaniem przez Ministra Sprawiedliwości decyzji z dnia [...] października 2008 r. nr [...], stwierdzającej nieważność zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że jest on chybiony. Bowiem wyrokiem z dnia 26 lutego 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1703/08 ze skargi P. K. na powyższą decyzję, który zapadł przed rozpoznaniem niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził jej nieważność i orzekł, że nie podlega ona wykonaniu w całości. Zatem podczas rozpoznania niniejszej sprawy przedmiotowa decyzja nie istniała już w obrocie prawnym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 pierwszej z powołanych ustaw.