II SA/Wa 1459/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. G. od decyzji z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając decyzję ostateczną organ wskazał, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku M. G., ponieważ jest ona osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia zatrudnienia. W roku akademickim 2001/2002 ukończyła studia na wydziale [...] Akademii Rolniczej w L. W dniu 1 października 2002 r. rozpoczęła I rok Międzywydziałowego Studium [...] Akademii Rolniczej, które miała ukończyć 15 lutego 2004 r. Jednocześnie od 1 października 2003 r. jest na studiach doktoranckich. Zdaniem organu, powyższe wskazuje, że M. G. posiada odpowiednie kwalifikacje, aby podjąć zatrudnienie zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami zawodowymi. W skardze do Sądu oraz piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2005 r. nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 3 marca 2005 r. wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, bądź uchylenie powyższych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w wysokości 3620 zł w tym kosztów zastępstwa prawnego w wysokości 3600 zł i rozpoznanie sprawy także pod nieobecność strony skarżącej. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 2 Konstytucji RP, art. 6, 7, 8, 9, 10 i 77 kpa, które to naruszenie miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie ww. przepis ustawy nie mógł być zastosowany albowiem skarżąca nie czyni zadość wszystkim (łącznie) wymienionym przesłankom. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącej nie dotyczą. Skarżąca (urodzona [...] lipca 1978 r.) osiągnęła już pełnoletność. Jest, zatem w wieku umożliwiającym zatrudnienie, będąc osobą zdolną do pracy. Kontynuowanie nauki, nie pozwala na obejście tak rygorystycznie sformułowanego przepisu, służącego zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek jako przesłanka niemożności podjęcia pracy w rozumieniu tego przepisu, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, w myśl przepisów kodeksu pracy, zostać pracownikiem zatrudnionym w celach zarobkowych. Z art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy (podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 2538/01 LEX nr 82806). Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia. Należy tylko dodać, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego, co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest, bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.