II SA/Wa 1486/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), , Marcin Rusinowicz-Borkowski, Protokolant sekretarz sądowy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2020 r. sprawy ze skargi małoletnich B. D i N. D. - reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 12 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270), odmówił małoletnim dzieciom: B. i N. D. reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego M. D. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę. Prezes ZUS stwierdził, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 37 lat życia ojca dzieci udokumentowano jedynie 8 lat, 7 miesięcy i 18 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Organ wskazał, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1999-2000, 2006-2018 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. W ocenie organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, na uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, albowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem organu nie istniały w tym czasie przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia. Przerwa w kontynuowaniu zatrudnienia, w której była orzeczona wobec ojca dzieci częściowa niezdolność do pracy nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia. Organ wskazał, że ocenie podlegała tez sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi B. i N. D. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. M. D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała, że nie zgadza się z decyzją i wnosi o przyznanie świadczenia jej małoletnim dzieciom. Przedstawiła sytuację życiową i materialną. Podała m.in., że jej zmarły mąż w 1997 r. orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej d.s. zatrudnienia został zaliczony do drugiej grupy inwalidzkiej z ustaleniem, że inwalidztwo istnienie od wczesnego dzieciństwa. Podała, że przebywał na rencie socjalnej. Wskazała, że w okresie od [...].07.2000 do [...].04.2006 pracował. Pracodawca ogłosił upadłość, więc dalsze zatrudnienie jej męża nie było możliwe. Wskazała na przebyty przez męża w 2016 r. uraz oka. Podała, że miejsce, w którym rodzina mieszkała nie pozwoliło, aby jej mąż znalazł pracę odpowiednią do swojego stanu zdrowia, który, jak wskazała, z każdym rokiem się pogarszał. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podniósł m.in., że S. D. uznany był za częściowo niezdolnego do pracy od urodzenia i z tego tytułu od 2003 r. pobierał rentę socjalną, jednak całkowita niezdolność do pracy została u niego stwierdzona dopiero od dnia zgonu - zatem stan zdrowia nie wykluczał zatrudnienia, a tym bardziej nie wykluczała go sama możliwość pobierania renty socjalnej, po otrzymaniu której ojciec dzieci już całkowicie zrezygnował z legalnej pracy i okoliczności te nie mogą być uznane za szczególne i niezależne od woli zainteresowanego, na które nie miałby wpływu. Fakt, ze w czasie przerw w ubezpieczeniu zmarły wykonywał zajęcia z ubezpieczeniem nie powiązane, tym bardziej nie ma charakteru okoliczności szczególnej i pośrednio potwierdza, iż częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości wykonywania pracy. Zmarły ojciec dzieci skarżącej nie był całkowicie niezdolny do pracy aż do dnia zgonu, co więcej, sama skarżąca przyznaje, ze pracował - tylko że była to praca bez ubezpieczenia. W ocenie organu nie jest jednak możliwy taki szczególny rodzaj niezdolności do pracy, który wyklucza prace legalna a nie stanowi przeszkody w pracy "na czarno". Organ wyjaśnił, że praca bez ubezpieczenia męża skarżącej w okresie poprzedzającym jego zgon, nie ma charakteru okoliczności szczególnych. Wskazał, że w toku sprawy żadne starania męża skarżącej nie zostały udowodnione, przeciwnie zaś, nie wykazano nawet tak elementarnej aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia, jaką jest rejestracja w charakterze bezrobotnego (dane o tym wynikają z bazy KSI ZUS, w której nie pojawia się tytuł zgłoszenia do ubezpieczenia jako osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku lub bez niego). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Zaznaczyć przy tym należy, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności ocenie podlega zatem spełnienie tych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawców. W sprawie niniejszej organ prawidłowo stwierdził, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez ojca dzieci uprawnień w trybie zwykłym. Ocena organu w tym zakresie nie była dowolna. Organ nie naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada w pełni wymogom art. 107 § 3 k.p.a., jednakże to uchybienie pozostało bez wpływu na wynik sprawy. Ustalenia faktyczne w sprawie są bowiem bezsporne. Ojciec dzieci był częściowo niezdolny do pracy od urodzenia, zaś całkowita niezdolność do pracy orzeczona została na dzień [...].11.2018 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].03.2019 r.). Od dnia [...].10.2003 r. S. D. miał przyznaną rentę socjalną (decyzja ZUS Oddział w [...] z dnia [...].10.2003 r.). W latach 1999-2000 i 2006-2018 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Na przestrzeni 37 lat życia ojca dzieci udokumentowano tylko 8 lat, 7 miesięcy i 18 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ubezpieczenie ustało w 2006 r. W istocie z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2176/13, za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. W sprawie jest bezsporne, że ojciec dzieci przez 12 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, pobierał rentę socjalną. Zgodzić należy się z organem, że z akt sprawy nie wynikają żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym nie przedstawiono żadnych dowodów, które pozwalałyby stwierdzić, że ojciec dzieci podejmował w tym okresie starania podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami, lecz pracodawcy odmawiali jego zatrudnienia. Wykonywanie zatrudnienia z pominięciem ubezpieczenia nie stanowi okoliczności szczególnej. W sprawach o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, to na stronie spoczywa obowiązek wykazania szczególnych okoliczności. Nie jest przy tym rolą organu poszukiwanie dowodów mających potwierdzać spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki szczególnych okoliczności. W sprawie nie zostało wykazane, że wnioskodawca nie mógł znaleźć pracy z przyczyn obiektywnych i nie do przezwyciężenia (v. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 2399/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ nie kwestionował w niniejszej sprawie sytuacji materialnej, jednakże sama ta okoliczność nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy (v. wyrok NSA dnia 5 listopada 2014 sygn. akt I OSK 2148/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w wyroku.