II SA/Wa 1489/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2017 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2016 r. nr [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. o odmowie przyznania H. W. renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ powołał przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.). Podał, że warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że orzeczeniem z [...] października 2015 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy od [...].11.2014 r. do [...].10.2016 r. Prezes ZUS wskazał, że na przestrzeni 55 lat życia - na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy – wnioskodawczyni udokumentowała 20 lat, 9 miesięcy i 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest osobom aktywnym zawodowo i jakkolwiek nie jest ono wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. W okresach: od [...].09.1988 r. do [...].06.1990 r., od [...].02.1998 r. do [...].11.1999 r. i od [...].03.2010 r. do [...].04.2012 r. wnioskodawczyni nie podjęła pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Wprawdzie przepis art. 83 ww. ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (por. wyrok WSA z 21.10.2009 r., sygn. akt II SA/Wa 714/09). Organ stwierdził, że ze sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w ww. okresach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Prezes ZUS wskazał, że z wniosku z [...].04.2016 r. wynika, że przyczyną przerw w ubezpieczeniu był brak pracy, jednakże, aby okres pozostawania bez pracy można było uznać jako szczególną okoliczność, należy wykazać, że w celu znalezienia pracy wykazano się wyjątkową aktywnością. Nie można powoływać się na trudności w podjęciu zatrudnienia, jeśli strona nie wykazała, że w okresie pozostawania bez zatrudnienia była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Natomiast z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] wynika, że nie figuruje Pani rejestrze osób bezrobotnych. W ocenie organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ zaznaczył, że nie została również spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który pracuje i osiąga wynagrodzenie w wysokości 1947,51 zł, a na osobę w rodzinie przypada 973,76 zł miesięcznie. Prezes ZUS wskazał, że najniższa emerytura od 01.03.2016 r. wynosi 882,56 zł miesięcznie i na tle tej kwoty należy oceniać posiadane środki utrzymania. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi H. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez niewłaściwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, skutkującą błędnym przyjęciem, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w wymienionym przepisie, gdy w rzeczywistości spełnia wszystkie określone prawem przesłanki pozwalające na wydanie pozytywnej decyzji o przyznaniu świadczenia. Skarżąca wniosła o przesłuchanie jej jako strony przed Sądem Rejonowym w [...] w ramach pomocy sądowej. W uzasadnieniu wskazała, że wniosek o rentę w drodze wyjątku złożyła ze względu na bardzo trudną sytuację życiową. Wniosek został złożony w oparciu o wypadek podczas wykonywania stażu w dniu [...] sierpnia 2014 r. w Muzeum w [...]. Podała, że w chwili zdarzenia, jak i obecnie jest osobą ubezpieczoną. Podała, że obecnie (skarga wniesiona została 25 lipca 2016 r.) ma orzeczoną przez Lekarza Orzecznika ZUS całkowitą niezdolność do pracy, jest osobą po kilku operacjach szpitalnych, nigdzie nie pracuje, jak też nie ma żadnych źródeł utrzymania. Wskazała na trudną sytuację finansową i fakt pozostawania na utrzymaniu męża. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik wskazał, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączono żadnej dokumentacji, uzasadniającej weryfikację orzeczenia lekarskiego w kwestii daty powstania u skarżącej niezdolności do pracy. Nie wskazano także na okoliczności szczególne w sprawie. Skarżąca nie przedstawiła także dowodów na inny, niż to ustalono, dochód w gospodarstwie domowym. Pełnomocnik organu wskazał, że skarżąca nie pracowała i nie podlegała ubezpieczeniu w latach 1988-1990, 1998-1999, 2010-2012 i nie stwierdzono, by przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne. Ustanowiony z urzędu, reprezentujący skarżącą radca prawny w piśmie z dnia 19 grudnia 2016 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego co skutkowało odmową przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy wypełnione zostały przesłanki do przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy. Pełnomocnik podniósł, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca spełnia warunki dla przyznania renty na podstawie art. 83 ust 1. ww. ustawy. Za bezpodstawne uznał twierdzenia organu co do braku zarejestrowania przez skarżącą w Urzędzie Pracy. Fakt przedmiotowej rejestracji wynikał bowiem jednoznacznie z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Pełnomocnik wskazał, że niezależnie od powyższego przedstawia aktualne zaświadczenie z PUP potwierdzające powyższy fakt. Powyższe potwierdza naruszenie przez organ art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 15 lutego 2017 r. pełnomocnik wniósł o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia Starosty (PUP w [...]) z dnia [...] września 2016 r. i cofnął wniosek dowodowy skarżącej zawarty w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dopuścił dowód z przedmiotowego zaświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które strona nie miała wpływu. Prezes ZUS wskazał przy tym, że z wniosku strony wynika, iż przyczyną przerw w ubezpieczeniu był brak pracy. Organ stwierdził jednocześnie, że wnioskodawczyni nie może powoływać się na trudności w podjęciu zatrudnienia, jeśli nie wykazała, że w okresie pozostawania bez zatrudnienia była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Podał, że wnioskodawczyni nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Jednocześnie Prezes ZUS stwierdził, że w okresie m.in. od [...].02.1998 r. do [...].11.1999 r. i od [...].03.2010 r. do [...].04.2012 r. wnioskodawczyni nie podjęła pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, nie wykazała, że w tym czasie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Tymczasem z przedłożonego przez pełnomocnika skarżącej i dopuszczonego przez Sąd, jako dowód w niniejszym postępowaniu, zaświadczenia Starosty Powiatu z dnia [...] września 2016 r. wynika, że H. W. była zarejestrowana w PUP w [...] m.in. od dnia [...].02.1998 r. do dnia [...].11.1999 r., a także od dnia [...].07.2009 r. do dnia [...].06.2013 r., co jednoznacznie wskazuje, że stan faktyczny sprawy nie został przez organ ustalony w sposób prawidłowy. Z zaświadczenia wynika bowiem, że wnioskodawczyni w okresach wskazanych przez organ, jako niepodlegająca ubezpieczeniu i nie zarejestrowana w UP, pozostawała osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Organ nie podjął w niniejszej sprawie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, nie zebrał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył go należycie. Tym samym, ocena dokonana przez organ w zakresie braku szczególnych okoliczności, wobec oparcia się na fakcie niepodlegania przez skarżącą - w okresie wskazanym w decyzji - rejestracji w UP, była oceną dowolną, a zatem naruszającą art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ w sposób wyczerpujący zbierze cały materiał dowodowy oraz dokona pełnych i nie pozostawiających wątpliwości ustaleń w zakresie stanu faktycznego, tak, co do łącznego udokumentowanego okresu składkowego i nieskładkowego, jak i spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły wnioskodawczyni nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Pamiętać przy tym trzeba, że strona często nie ma wiedzy o tym, jakie okoliczności mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Rolą organu jest prowadzenie postępowania w taki sposób, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Organ dokona również ustaleń, czy w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. w dniu [...] listopada 2014 r. wnioskodawczyni była osobą ubezpieczoną. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja nie zawierają żadnych ustaleń w tym zakresie. Organ nie dokonał także ustaleń co do okresów składkowych i nieskładkowych w 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy, jak i i w 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy. Okoliczność, iż w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją Prezes ZUS stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie nieznacznie przekracza kwotę najniższej emerytury ustalonej na dzień 1 marca 2016 r. nie oznacza, że organ zwolniony jest z obowiązku dokonania pełnych ustaleń stanu faktycznego i wszechstronnego rozpatrzenia sprawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w wyroku.