II SA/Wa 1491/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Olga Żurawska - Matusiak Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], odmawiającą przyznania K. L. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania stwierdzono, iż 54 - letnia K. L. udokumentowała 8 lat i [...] dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w latach 1994-1997 r., 1997-1999 r., 2000-2010 r. nie podejmowała ona zatrudnienia, ani też innej działalności skutkującej ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. We wskazanych okresach wnioskodawczyni nie była całkowicie niezdolna do pracy, ani też nie przedstawiła okoliczności szczególnych, usprawiedliwiających brak ubezpieczenia. Organ wyjaśnił, iż wnioskodawczyni została uznana orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2012 r. za całkowicie niezdolną do pracy od [...] listopada 2010 r. Okoliczność ta jednak nie tłumaczy wcześniejszych okresów pozostawania poza ubezpieczeniem. Dodatkowo organ podał, iż ocenie podlegała też sytuacja materialna wnioskodawczyni, choć nie może być ona jedynym kryterium oceny i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Ustalono, iż wnioskodawczyni mieszka razem z mężem i córką oraz, że pozostaje na utrzymaniu męża. Na łączny miesięczny dochód w rodzinie składa się wynagrodzenie męża z tytułu pracy w wysokości [...] zł brutto. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. L. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez nieustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz niewyczerpujące rozpatrzenie stanu faktycznego i prawnego. Zarzuciła też błędną interpretację art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazała, że jest świadoma tego, iż nie spełnia przesłanek do przyznania jej renty w trybie zwykłym, jednak składając wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oczekiwała od organu, że wskaże on jej jakie okoliczności i przyczyny przerw w zatrudnieniu mogą mieć wpływ na jej sprawę. Tymczasem organ zaniechał obowiązku informowania strony, wynikającego wprost z art. 9 kpa, a bierność organu w tym zakresie stanowi naruszenie prawa. Dodała, że jest osobą niepełnosprawną, u której zdiagnozowano nowotwór [...] oraz wdrożono leczenie [...]. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację, zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227). Wprowadza on szczególną regulację, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia, uregulowane w cytowanym powyższej przepisie, mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest bowiem czterema przesłankami, wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie skarżąca nie spełniła warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika bowiem, że 54 - letnia skarżąca legitymuje się stażem ubezpieczeniowym w wysokości niewiele wyższej niż 8 lat. W trakcie aktywności zawodowej skarżącej organ stwierdził długotrwałe przerwy w zatrudnieniu w latach 1994-1997 r., 1997-1999 r., 2000-2010 r., które nie zostały usprawiedliwione. Skarżąca nie wykazała, aby w tym czasie zachodziły szczególne okoliczności, uniemożliwiające jej podjęcie zatrudnienia. W dniu [...] marca 2012 r. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS stwierdzono, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy od [...] listopada 2010 r. Należy więc uznać, iż dopiero od tej daty skarżąca nie mogła podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Niewątpliwym w niniejszej sprawie jest, iż skarżąca pozostaje w trudnej sytuacji materialnej. Należy jednak zgodzić się z organem, iż nie może ona stanowić jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brak bowiem spełnienia przez skarżącego którejkolwiek z przesłanek, określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, że organ nie wyjaśnił okoliczności sprawy i nie informował strony o okolicznościach, które mogłyby usprawiedliwić stwierdzone przerwy w zatrudnieniu. Należy bowiem wyjaśnić, że to na skarżącej spoczywa obowiązek poinformowania o wszystkich okolicznościach i faktach z jej życia, które usprawiedliwiałby jej przerwy w zatrudnieniu. Biorąc natomiast pod uwagę fakt, że brak jest zamkniętego katalogu takich okoliczności, a każda sprawa rozpoznawana jest odrębnie, w oparciu o indywidualnie wyjaśnienia wnioskodawcy, trudno zarzucać organowi, że ten zaniechał poinformowania wnioskodawczyni jakie konkretnie okoliczności usprawiedliwiają, a jakie nie, przerwy w zatrudnieniu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł, jak w sentencji.