II SA/Wa 1499/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Asesor WSA Joanna Kube Asesor WSA Andrzej Kołodziej Protokolant ap. prok. Tomasz Nowicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2005 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2004 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2004 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił przyznania K. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienie sprawy. Podał, że na podstawie przedłożonej dokumentacji lekarskiej skarżący uznany został w dniu [...] marca 2004 r. przez lekarza orzecznika ZUS za częściowo niezdolnego do pracy do marca 2006 r., tym samym nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ww. ustawy. Wyklucza to możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Od tej decyzji skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku zakwestionował orzeczenie wydane przez lekarza orzecznika ZUS i wniósł o ponowne skierowanie na badanie lekarskie. Do wniosku dołączył kartę informacyjną z ostatniego pobytu w szpitalu z dnia 5 marca 2004 r. oraz zaświadczenie lekarza rodzinnego o stanie jego zdrowia. Podał, że ma kłopoty z [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2004 r. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika. Orzeczenie to jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlega również sytuacja materialna, z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Podobnie jak w we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, iż w zaskarżonej decyzji nie uwzględniono istotnych faktów a mianowicie tego, że jego stan zdrowia nie tylko nie uległ poprawie ale wyraźnie się pogorszył. Skarżący powołał się na dokument wydany w dniu [...] maja 2004 r. przez lekarza rodzinnego wskazujący, że cierpi on na [...] oraz, że nie rokuje wyzdrowienia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustawa ta nie gwarantuje zatem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie tych uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych związany jest rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych, a ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS nie wyjaśnił przede wszystkim okoliczności mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia w drodze wyjątku. Wskazać należy, że skarżący orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] stycznia 2003 r. uznany został za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Następnie orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] marca 2004 r. uznany został za osobę częściowo niezdolną do pracy. To orzeczenie stało się podstawą do odmowy, przez Prezesa ZUS, przyznania skarżącemu prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie nie uległy zmianie pozostałe okoliczności mające wpływ na przyznanie skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, a przynajmniej nie zostały one wskazane przez organ w uzasadnieniu decyzji. Zmianie uległ jedynie, zdaniem lekarza orzecznika ZUS, stan zdrowia skarżącego. Podkreślić należy, że w myśl obowiązującego w czasie wydawania decyzji art. 14 ust. 3 powołanej ustawy orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Dotyczy to również prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący w piśmie z dnia 18 maja 2004 r. skierowanym do Prezesa ZUS złożył wniosek o ponowne badanie i wydanie opinii przez lekarza orzecznika ZUS wskazując, że jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Przedłożył również opinię lekarza rodzinnego oraz kartę informacyjną z ostatniego pobytu w szpitalu. Prezes ZUS rozpoznając sprawę ponownie nie tylko nie ustosunkował się do powyższego wniosku, ale nie wyjaśnił również przyczyn dla których lekarz orzecznik ZUS uznał skarżącego w 2003 r. za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, natomiast w 2004 r. uznał go za osobę częściowo zdolną do pracy przy takim samym zespole chorobowym. Lekarz orzecznik ZUS nie wskazał jakiekolwiek okoliczności, które powodowałyby tak radykalną dla skarżącego zmianę orzeczenia. Analiza zaś tych orzeczeń wykazuje, że praktycznie nie różnią się one między sobą. Zgodnie z art. 14 ust. 4 ustawy, nadzór nad wykonywaniem orzeczenia o niezdolności do pracy sprawuje Prezes ZUS. Tak więc, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższych stwierdzeń koniecznym jest ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ponowna ocena całości materiału dowodowego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.