II SA/Wa 1545/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi G. S. reprezentowanego przez kuratora B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...]. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga B. S. -kuratora G. S., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy: Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ"), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] lipca 2010 r., orzekł o przyznaniu G. S. renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku do dnia [...] marca 2011 r. Kolejną decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], organ orzekł o przyznaniu wymienionemu renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku do dnia [...] marca 2013 r. Następnie, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], organ orzekł o przyznaniu ww. świadczenia do dnia [...] kwietnia 2018 r. W dniu [...] maja 2018 r. do organu wpłynął wniosek B. S. (dalej: "wnioskodawczyni") - kuratora G. S. o ponowne przyznanie prawa do renty w drodze wyjątku. Jako podstawę wniosku skarżąca wskazała, iż stan zdrowia G. S. (dalej: "uprawniony", "skarżący") nie uległ poprawie, a wręcz się pogorszył. Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dalej: "u.e.r.", orzekł o odmowie przyznania renty w drodze wyjątku. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie organu, że nie zostały spełnione łącznie ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. Z akt sprawy wynika bowiem, iż dochód rodziny wynosi 2.138,98 zł brutto, zaś dochód na jedną osobę w rodzinie - 1.069,49 zł brutto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2018 r. wynosi 1.029,80 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni wskazała, iż środki otrzymywane z Towarzystwa Ubezpieczeniowego [...] w wysokości 720 zł miesięcznie nie wystarczają na utrzymanie syna, gdyż wydatki z tym związane wciąż rosną. Ponadto uprawniony, który jest całkowicie niedolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji, pozostaje pod stałą opieką lekarzy w tym psychologa i psychiatry, co wiąże się z wysokimi wydatkami tak na leki jak i na dojazdy do lekarzy. Wnioskodawczyni wskazała również, że będąc jedynym opiekunem syna sama cierpi na liczne schorzenia, a leczenie wymaga dodatkowych środków. Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot oceny w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [....] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, iż uprawniony miał ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku do dnia [...] kwietnia 2018 r. Jednak świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie pozostawione zostało uznaniu Prezesa ZUS. Organ wskazał, iż aktualnie okoliczności przyznania świadczenia uległy zmianie. Z akt sprawy wynika bowiem, że dochód rodziny stanowi wypłacana uprawnionemu przez Towarzystwo Ubezpieczeniowe [...] renta stała w wysokości 720,00 zł oraz emerytura skarżącej w kwocie 1.461,27 zł. Dochód rodziny wynosi 2.181,27 zł, a na osobę w rodzinie 1.090,64 zł. Nie można zatem przyjąć, że uprawniony pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2018 r. wynosi 1029,80 zł brutto. Organ stwierdził również, że przepis art. 83 ust. 1 u.e.r. uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r. przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. W konsekwencji Prezes ZUS stwierdził, iż po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 u.e.r. brak jest podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W skardze złożonej na powołaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Uzasadniając złożoną skargę wskazała, iż jako opiekun prawny syna G. S. nie zgadza się z decyzją Prezesa ZUS, ponieważ uprawniony przez okres 9 lat pobierał rentę specjalną, a świadczenie z TW [...] w kwocie 720,00 zł jest zadośćuczynieniem za poniesioną krzywdę, które nie powinno wpływać na rentę w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest wystarczające na utrzymanie syna. Syn nie jest w stanie sam funkcjonować, wymaga całodobowej opieki, systematycznych wizyt u lekarzy specjalistów oraz systematycznego przyjmowania leków, co wiąże się z ponoszeniem bardzo wysokich kosztów. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, dokonując oceny zaskarżonej decyzji według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 u.r.e., ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Zgodnie z art. 124 u.r.e., w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie - zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie organ dopuścił się naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji także art. 83 ust. 1 u.e.r., błędnie uznając, że w niniejszej sprawie G. S. - ubiegający się o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie spełnia przesłanek do przyznania tego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że G. S. udokumentował 1 rok, 3 miesiące i 16 dni okresów składkowych na wymagane 2 lata (art. 58 u.e.r.). W dniu 4 czerwca 2009 r., w wieku 21 lat, uległ wypadkowi komunikacyjnemu. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy do dnia [...] sierpnia 2010 r. Następnie, całkowita niezdolność do pracy została orzeczona wobec wymienionego do dnia [...] marca 2013 r., a dalej do dnia [...] kwietnia 2018 r. (orzeczenia lekarza orzecznika ZUS odpowiednio: z dnia [...] marca 2011 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2013 r.). W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2018 r., mocą którego G. S. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia [...] kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu ww. orzeczenia stwierdzono naruszenie sprawności organizmu w zakresie psychosomatycznym w stopniu znacznym. Nadto wskazano, że stwierdzona dysfunkcja ma charakter przewlekły i niepewne rokowanie. Powoduje długotrwałą, całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zgodnie z kwalifikacjami lub innego zatrudnienia. Orzekany wymaga opieki i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Do akt sprawy złożone zostało także orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. w dniu [...] października 2012 r., z którego wynika, że G. S. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Kwalifikacja ta oznacza, jak wskazano w uzasadnieniu, że orzekany jest niezdolny do pracy albo zdolny do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, wymagający, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z informacji przekazanych w toku postępowania przez B. S. - kuratora syna G. wynika, że od dnia wypadku jest on osobą niepełnosprawną, pozostaje pod stałą opieką lekarzy: [...]. Wizyty u lekarzy specjalistów oraz zakup leków wymagają wysokich nakładów finansowych, które rosną z racji na pogarszający się stan zdrowia syna. W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2018 r. wymieniona podniosła, że syn zażywa leki [...], przebywa pod stałą kontrolą lekarza [...], przez okres trzech tygodni przebywał w Szpitalu [...] w W. Choruje również na [...]. Wskazała również na swoje schorzenia, w tym konieczność wykonania zabiegu laserowego oka oraz usunięcia guza dłoni. Wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., Prezes ZUS nie kwestionował, że w sprawie została spełniona przesłanka "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.r.e., z powodu których G. S. nie nabył uprawnienia do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w tzw. zwykłym trybie. Organ stwierdził natomiast, że z racji na dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie - w kwocie 1090,64 zł, która przekracza kwotę najniższej emerytury (1029,80 zł) - brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący nie pozostaje bowiem bez niezbędnych środków utrzymania. Określając w ten sposób wysokość dochodu na jedną osobę w rodzinie organ uwzględnił rentę w wysokości 720 zł miesięcznie zasądzoną na rzecz G. S. od Towarzystwa Ubezpieczeń [...] S.A. z siedzibą w S. wyrokiem Sądu Rejonowego w S. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] października 2016 r. Jak wynika z treści ww. wyroku Towarzystwo Ubezpieczeniowe uznało przyczynienie się pozwanego ubezpieczyciela do zdarzenia za jazdę z pijanym kierowcą. Zasądzając ww. rentę Sąd stwierdził, że jest to renta na zwiększone potrzeby powoda - G. S., płatna co miesiąc do dnia 15 każdego miesiąca. Owe zwiększone potrzeby - jak wynika z ww. wyroku - związane są z uszczerbkiem na zdrowiu jakiego doznał powód na skutek wypadku komunikacyjnego. Jak wskazano, opiekę nad powodem od dnia wypadku sprawuje matka. Opieka ta sprowadza się do zapewnienia/ułatwienia powodowi możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej, a także pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, konsultacji u lekarza. Zważywszy na charakter odniesionych przez powoda obrażeń, proces leczenia i związane z tym poważne ograniczenia możliwości poruszania się, a także duże dolegliwości bólowe, oczywistym jest, że powód wymagał i nadal wymaga opieki ze strony innych osób. W świetle powyższego kluczowe znaczenie ma charakter zasądzonej renty, która w istocie jest częścią odszkodowania i stanowi finansową rekompensatę uszczerbku jaki powstał u skarżącego na skutek wypadku. W ocenie Sądu, organ w sposób nieuzasadniony uwzględnił to świadczenie wyliczając dochód przypadający na jednego członka rodziny i w konsekwencji uznał, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania. Nie wziął przy tym pod uwagę, że ww. renta została zasądzona przez Sąd z przeznaczeniem na "zwiększone potrzeby" skarżącego, które związane są z niepełnosprawnością spowodowaną wypadkiem komunikacyjnym, koniecznością zapewnienia stałej opieki medycznej oraz pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego. Należy ją zatem traktować jako świadczenie służące zaspokojeniu tych szczególnych potrzeb skarżącego, które istnieją na skutek tragicznego zdarzenia, a więc - jak wskazał Sąd powszechny - potrzeb "większych" niż podstawowe. Zaliczenie tego świadczenia do dochodu, który ma zapewniać niezbędne środki utrzymania, w więc służyć zaspokajaniu niezbędnych (podstawowych) potrzeb skarżącego, jest sprzeczne z celem na jaki zostało przyznane przez Sąd. Wskazać przy tym należy, że renta zasądzona na rzecz skarżącego ma charakter stały, a jej wysokość (720 zł) jest dużo niższa aniżeli wysokość najniższej emerytury (1090,64 zł według stanu na datę wydania zaskarżonej decyzji), której istotą jest przecież zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych świadczeniobiorcy. Podkreślić również należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze szczególną sytuacją, w której całkowita niezdolność do pracy powstała u skarżącego w wieku 21 lat. Nie miał on możliwości wypracowania odpowiednio długiego stażu pracy z powodu tragicznego w skutkach wypadku. Można natomiast przyjąć, że gdyby zdarzenie to nie miało miejsca, skarżący pracowałby, a co za tym idzie legitymowałby się adekwatnym okresem opłacania składek. Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS uwzględni dokonaną wyżej ocenę prawną. Weźmie w szczególności po uwagę, że skarżący pobierał świadczenie w drodze wyjątku od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r., a z racji na charakter renty zasądzonej przez Sąd powszechny w ww. wyroku z dnia [...] października 2016 r., która ma być przeznaczana na "zwiększone potrzeby" będące skutkiem wypadku, obecna sytuacja materialna skarżącego i wynikający z niej brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - nie uległy zmianie. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.